डीजे, लेझर अनावश्यक; ध्वनीमर्यादा तोडणाऱ्यांवर कारवाई, उत्सवापेक्षा नागरिकांचे आरोग्य महत्त्वाचे
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २४ सप्टेंबर २०२६ ।। उत्सव साजरा करायचा म्हणजे रस्ताच रणांगण करायचा, असा काहींचा समज झालेला दिसतो. फटाक्यांचा कर्णकर्कश आवाज, कानठळ्या बसवणारा डीजे, आकाश भेदणारे लेझर आणि मध्यरात्रीपर्यंत सुरू राहणारा गोंगाट यामुळे सामान्य नागरिकांनी नेमके कोणत्या गुन्ह्याची शिक्षा भोगायची? याच प्रश्नावर मुंबई उच्च न्यायालयाने कठोर भूमिका घेतली आहे. सार्वजनिक रस्त्यांवर फटाके फोडण्यास बंदी, तसेच धार्मिक मिरवणुकांमध्ये मोठ्या आवाजातील लाऊडस्पीकर, डीजे आणि लेझर बीमचा वापर अनावश्यक असल्याचे न्यायालयाने स्पष्ट केले.
न्या. गिरीश कुलकर्णी आणि न्या. नीला गोखले यांच्या खंडपीठाने गणेशोत्सवातील ध्वनी व वायुप्रदूषणाची स्वतःहून दखल घेतली. उत्सवांना विरोध नाही; मात्र त्यासाठी नागरिकांच्या आरोग्याशी तडजोड चालणार नाही, हा न्यायालयाचा स्पष्ट सूर होता. सार्वजनिक रस्त्यावर फटाके धोकादायक असून त्यातून वायुप्रदूषणही वाढते. मुंबईत सप्टेंबर-ऑक्टोबरमध्ये हवेच्या गुणवत्तेवर परिणाम होत असताना अशा प्रदूषणाला आणखी खतपाणी का घालायचे, असा प्रश्न न्यायालयीन निरीक्षणातून उपस्थित झाला.
राज्याचे महाधिवक्ता मिलिंद साठे यांनी पोलिसांनी लागू केलेल्या निर्बंधांची माहिती न्यायालयाला दिली. मात्र कागदावर नियम आणि रस्त्यावर वेगळे वास्तव असेल तर उपयोग काय, असा सवाल खंडपीठाने उपस्थित केला. न्यायालयाने प्रशासनाला केवळ तक्रार आल्यानंतर धाव घेण्याऐवजी प्रतिबंधात्मक कारवाई करण्यावर भर दिला आहे. ध्वनीची निर्धारित डेसिबल मर्यादा ओलांडली जात असल्यास संबंधितांवर कायद्यानुसार कारवाई करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
मिरवणुकांमध्ये ध्वनीपातळी मोजण्यासाठी डेसिबल मीटरचा वापर, त्याची नोंद आणि आवश्यकतेनुसार ध्वनिव्यवस्था जप्त करण्यासारख्या उपायांवरही न्यायालयाने भर दिला. परवानगी घेतलेल्या मंडपांनी आणि मिरवणुकांनी ती परवानगी ठळकपणे प्रदर्शित करावी, अशी सूचनाही करण्यात आली आहे. नियम हे फक्त पोलिसांच्या वहीत नोंदवण्यासाठी नसतात; ते प्रत्यक्ष रस्त्यावर दिसले पाहिजेत, हा या सुनावणीचा गाभा आहे.
पंढरपूरची वारी शांततेत पार पडू शकते, तर भक्तीला डीजेच्या आवाजाची कुबडी का लागावी? हा प्रश्न आता समाजानेही स्वतःला विचारण्याची वेळ आली आहे. उत्सवाचा आनंद एका व्यक्तीच्या कानावर, फुफ्फुसांवर किंवा झोपेवर लादण्याचा अधिकार कोणालाही नाही. श्रद्धा मनात असते; तिची ताकद ध्वनिक्षेपकाच्या वॅटमध्ये मोजली जात नाही. न्यायालयाचा संदेश साधा आहे—उत्सव करा, पण नागरिकांचे आरोग्य गहाण ठेवून नाही.