सणासुदीआधी आयात शुल्कात मोठी कपात; सोयाबीन, पाम आणि सूर्यफूल तेलाच्या दरांवर परिणामाची शक्यता
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २५ सप्टेंबर २०२६ ।। सणासुदीच्या तोंडावर स्वयंपाकघराच्या बजेटला थोडा श्वास देणारा निर्णय केंद्र सरकारने घेतला आहे. खाद्यतेलाच्या वाढत्या किमतीने गृहिणींपासून हॉटेल व्यावसायिकांपर्यंत सर्वांचेच गणित बिघडले असताना केंद्राने कच्च्या आणि रिफाइंड खाद्यतेलावरील मूलभूत सीमा शुल्कात कपात केली आहे. अर्थ मंत्रालयाच्या महसूल विभागाने २३ सप्टेंबरला जारी केलेल्या अधिसूचनेनुसार नवे दर २४ सप्टेंबर २०२६पासून लागू झाले आहेत.
नव्या निर्णयाचा थेट परिणाम सोयाबीन, पाम आणि सूर्यफूल तेलाच्या आयातीवर होणार आहे. कच्च्या सोयाबीन तेलावरील आणि कच्च्या पाम तेलावरील मूलभूत सीमा शुल्क १० टक्क्यांवरून ५ टक्के करण्यात आले आहे. म्हणजे आयातदारांवरील या शुल्काचा भार निम्मा झाला. त्याचवेळी रिफाइंड सोयाबीन तेल आणि रिफाइंड पाम तेलावरील शुल्क ३२.५ टक्क्यांवरून २७.५ टक्के करण्यात आले आहे.
सगळ्यात मोठी कपात कच्च्या सूर्यफूल तेलात झाली आहे. आतापर्यंत असलेले १० टक्के मूलभूत सीमा शुल्क थेट शून्यावर आणण्यात आले आहे. रिफाइंड सूर्यफूल तेलावरील शुल्कही ३२.५ टक्क्यांवरून २२.५ टक्क्यांपर्यंत कमी झाले आहे. त्यामुळे आयात खर्चात काही प्रमाणात घट होण्याची शक्यता आहे. मात्र ही घट ग्राहकांच्या खिशापर्यंत किती पोहोचते, हे जागतिक तेलाचे दर, रुपयाचा विनिमय दर, वाहतूक खर्च आणि व्यापाऱ्यांच्या मार्जिनवर अवलंबून राहणार आहे.
हा निर्णय अशा वेळी आला आहे, जेव्हा सणासुदीपूर्वी खाद्यतेलाच्या किमती वाढण्याचा दबाव बाजारात होता. भारताची खाद्यतेलाची आयातीवरील मोठी अवलंबित्वाची स्थिती असल्याने आंतरराष्ट्रीय बाजारातील दरातील बदलांचा देशांतर्गत बाजारावर परिणाम होतो. नीती आयोगाच्या अहवालानुसार, २०१६-१७ ते २०२२-२३ या कालावधीत भारताची खाद्यतेल आयातीवरील सरासरी अवलंबित्व सुमारे ५७ टक्के होते; पाम, सोयाबीन आणि सूर्यफूल तेल हे आयातीतील प्रमुख घटक आहेत.
म्हणूनच आता खरी परीक्षा किरकोळ बाजाराची आहे. सरकारने कागदावर शुल्क कमी केले म्हणून दुसऱ्याच दिवशी प्रत्येक घरातील तेलाची बाटली स्वस्त होईल, असे समीकरण नाही. आयात खर्चातील बचत उत्पादक, आयातदार, वितरक आणि किरकोळ विक्रेते कितपत ग्राहकांपर्यंत पोहोचवतात, यावर प्रत्यक्ष दर ठरणार आहेत. सणासुदीत खर्च वाढलेला असताना खाद्यतेल स्वस्त झाले, तर सामान्य कुटुंबाला निश्चितच दिलासा मिळेल; पण त्याची वाट पाहणाऱ्या ग्राहकांनी दुकानातील प्रत्यक्ष किंमत तपासल्याशिवाय ‘स्वस्ताई’ची खात्री मानू नये.