शाळा, सोसायट्या, बाजारपेठांपासून बँकांपर्यंत जनजागृती; डिजिटल अरेस्ट, म्युल खात्यांवर पोलिसांचा विशेष फोकस
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १ ऑक्टोबर २०२६ ।। पिंपरी-चिंचवडमध्ये सायबर भामट्यांनी नवा डाव टाकण्याची वाट पाहण्यापेक्षा पोलिसांनीच नागरिकांच्या दारात पोहोचण्याचा निर्णय घेतला आहे. वाढत्या सायबर फसवणुकीला आळा घालण्यासाठी पिंपरी-चिंचवड पोलिसांकडून १ ते ३१ ऑक्टोबरदरम्यान ठाणेनिहाय ३१ दिवसांचा सायबर जनजागृती ‘ॲक्शन प्लान’ राबविण्यात येणार आहे. शाळा-महाविद्यालये, गृहनिर्माण संस्था, ज्येष्ठ नागरिक संघ, बाजारपेठा, बँका, कामगार वस्त्या, शासकीय कार्यालये आणि वाहतूक केंद्रांपर्यंत पोलिसांची पथके पोहोचणार आहेत. केवळ समाजमाध्यमांवर दोन ओळींचे संदेश टाकून जनजागृती झाली असे मानायचे नाही, तर नागरिकांशी प्रत्यक्ष संवाद साधणे, फसवणुकीनंतर तातडीने मदत मिळवून देणे आणि प्रलंबित पैसे परतावा प्रकरणांना गती देणे, हा मोहिमेचा गाभा आहे. शहर पोलिसांच्या अधिकृत संकेतस्थळावरही सायबर गुन्ह्यांसाठी १९३० हा हेल्पलाइन क्रमांक स्पष्टपणे देण्यात आला आहे.
मोहिमेच्या सुरुवातीला २ ऑक्टोबरला ‘क्लिक करण्यापूर्वी विचार करा’ ही सायबर प्रतिज्ञा घेतली जाणार असून, ३ ऑक्टोबरला डिजिटल अफवा, बनावट छायाचित्रे आणि बनावट दृश्यफितींबाबत जनजागृती केली जाणार आहे. ५ ते ७ ऑक्टोबरदरम्यान सायबर फसवणुकीतील पीडित आणि ज्येष्ठ नागरिकांवर विशेष भर असेल. त्यानंतर डिजिटल अरेस्ट, धोकादायक ॲप्स, केवायसी फसवणूक, बनावट शेअर व्यवहार, ऑनलाइन कर्ज ॲप, बनावट खरेदी संकेतस्थळ, वीज-गॅस किंवा दूरसंचार सेवा बंद करण्याची धमकी, विवाहविषयक फसवणूक आणि बनावट ग्राहकसेवा क्रमांक अशा प्रकारांवर स्वतंत्र जनजागृती केली जाणार आहे. पिंपरी-चिंचवडमध्ये सायबर सेलने यापूर्वीही ज्येष्ठ नागरिकांसाठी जनजागृती कार्यक्रम घेतले आहेत. अलीकडे चिखलीतील एका ज्येष्ठ दाम्पत्याची ₹७६.२२ लाखांची डिजिटल अरेस्ट फसवणूक समोर आली होती. त्यामुळे ‘डिजिटल अरेस्ट’सारखा शब्द आता अफवा नसून घराघरात समजावून सांगण्याची गरज असलेला धोका बनला आहे.
मोहिमेचा पुढचा टप्पा थेट सायबर गुन्ह्यांच्या आर्थिक मुळावर घाव घालणारा आहे. २१ ऑक्टोबरपासून बँक अधिकाऱ्यांसोबत बैठका, संशयित म्युल खाती, मोठे आर्थिक व्यवहार, एटीएम व धनादेशातून होणारी संशयास्पद पैसे काढण्याची साखळी तपासण्यावर भर दिला जाणार आहे. २३ ऑक्टोबरला सिमकार्ड केंद्रांची तपासणी, २४-२५ ऑक्टोबरला कामगार व झोपडपट्टी भागात बँक खाते भाड्याने किंवा पैशांच्या मोबदल्यात वापरायला देण्याच्या धोक्याबाबत मार्गदर्शन आणि २७ ते ३० ऑक्टोबरदरम्यान ‘सायबर स्वच्छता’ मोहीम राबविली जाणार आहे. सोशल मीडिया खात्यांवरील अतिरिक्त सुरक्षा, मजबूत संकेतशब्द, अनावश्यक ॲप्स हटविणे आणि प्रणाली अद्ययावत ठेवण्याबाबतही प्रशिक्षण दिले जाईल. राष्ट्रीय पातळीवर १९३० हेल्पलाइनद्वारे आर्थिक सायबर फसवणुकीची तातडीने नोंद करण्याचे आवाहन केले जाते; जून २०२६पर्यंत या व्यवस्थेमुळे ३२.८० लाखांहून अधिक तक्रारींमध्ये ₹११,१५८ कोटींपेक्षा अधिक रक्कम वाचवण्यात आल्याचे केंद्र सरकारने सांगितले आहे. फसवणूक झाल्यावर लाजायचे नाही; वेळ न दवडता १९३० वर फोन करायचा—कारण सायबर भामट्यांसाठी प्रत्येक मिनिट सोन्याचे असते.