१५ ऑक्टोबरपासून शहराचा पाणीपुरवठा बंद; खडकवासला प्रकल्पातील घटता साठा आणि राज्याच्या निर्देशांमुळे महापालिकेचा निर्णय
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। पाणी नळातून येते, म्हणून त्याची किंमत कळत नाही; नळ बंद झाला की मात्र प्रत्येक थेंबाचे महत्त्व उमगते! पुणेकरांना आता या अनुभवाची तयारी करावी लागणार आहे. पुणे महानगरपालिकेने १५ ऑक्टोबर २०२६ पासून दर गुरुवारी संपूर्ण शहराचा पाणीपुरवठा बंद ठेवण्याचा निर्णय घेतला आहे. कमी पाऊस, संभाव्य एल निनोचा प्रभाव आणि आगामी महिन्यांसाठी पाणीसाठा जपण्याची गरज या पार्श्वभूमीवर हा निर्णय घेण्यात आला आहे. हिंदुस्तान टाइम्सच्या १३ ऑक्टोबरच्या वृत्तानुसार, महापालिकेच्या अतिरिक्त आयुक्त पवनीत कौर यांनी उपलब्ध पाणीसाठा नेहमीपेक्षा कमी असल्याने आणि आगामी काळात पिण्याच्या पाण्याची गरज भागवणे आवश्यक असल्याने साप्ताहिक पाणीबंदीचा निर्णय घेतल्याचे सांगितले. खडकवासला धरण साखळीत १२ ऑक्टोबरपर्यंत २६.२२ टीएमसी पाणीसाठा होता. राज्य सरकारनेही १६ ऑक्टोबरपासून पाण्याचा वापर किमान दहा टक्क्यांनी कमी करण्याचे निर्देश दिले आहेत.
पाण्याचे नियोजन म्हणजे केवळ नळ बंद करणे नव्हे; उपलब्ध पाण्याचा योग्य वापर आणि वितरण यांचीही कसोटी आहे. पुणे महापालिकेने नागरिक, गृहनिर्माण सोसायट्या, हॉटेल्स, रेस्टॉरंट्स आणि व्यावसायिक आस्थापनांना पाणी बचतीचे आवाहन केले आहे. बांधकामासाठी पिण्याचे पाणी वापरू नये; त्याऐवजी प्रक्रिया केलेले सांडपाणी (STP) किंवा योग्य पर्यायी स्रोत वापरावेत. वाहन धुण्याची केंद्रे बंद ठेवावीत, स्विमिंग पूल आणि उद्यानांसाठी पिण्याचे पाणी वापरणे टाळावे, अशा सूचना देण्यात आल्या आहेत. सोसायट्यांनी प्रक्रिया केलेल्या पाण्याचा पुनर्वापर करावा, नळ व पाइपलाइनमधील गळती तातडीने दुरुस्त करावी आणि पाण्याच्या टाक्या ओसंडून वाहणार नाहीत याची काळजी घ्यावी. सार्वजनिक ठिकाणी जलवाहिनी फुटल्यास महापालिकेला कळवावे. पाणीटंचाईचे संकट गंभीर असले, तरी त्याची झळ सर्वसामान्यांनाच बसणार असेल तर पाणीगळती, अनधिकृत जोडण्या आणि वितरणातील त्रुटींवरही प्रशासनाने तितक्याच कठोरपणे कारवाई केली पाहिजे.
पुणेकरांनी गुरुवारच्या पाणीबंदीपूर्वी पिण्यासाठी, स्वयंपाकासाठी आणि स्वच्छतेसाठी आवश्यक तेवढाच पाणीसाठा करून ठेवावा; मात्र पाण्याचा अनावश्यक साठा करून इतरांची गैरसोय करू नये. आंघोळ, कपडे धुणे, भांडी स्वच्छ करणे आणि वाहन धुणे अशा कामांत पाण्याचा अपव्यय टाळणे प्रत्येकाची जबाबदारी आहे. राज्य सरकारच्या निर्देशानुसार उपलब्ध पाणीसाठा ३१ ऑगस्ट २०२७ पर्यंत पुरेल अशा पद्धतीने नियोजन करण्यावर भर आहे.
पुणे शहर वाढते आहे, पाण्याची मागणी वाढते आहे; अशा वेळी पाण्याचे नियोजन शेवटच्या क्षणी करण्याऐवजी दीर्घकालीन उपाययोजनांची गरज आहे. नागरिकांनी काटकसर करावीच; पण प्रशासनानेही गळती रोखणे, पर्यायी जलस्रोतांचा वापर वाढवणे आणि समान वितरण सुनिश्चित करणे यांत कसूर करू नये. कारण पाण्याचा प्रत्येक थेंब वाचवणे आवश्यक आहे; मात्र नागरिकांचा विश्वास टिकवणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.