बीकेसीत जमिनीखाली ३२ मीटर खोल स्थानक; ठाणे खाडीखालून जाणार ७ किलोमीटरचा बोगदा, भारताच्या हायस्पीड रेल्वेला नवा अभियांत्रिकी आयाम.
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। मुंबईच्या गजबजलेल्या वांद्रे-कुर्ला संकुलात (बीकेसी) आता विकासाचा वेग जमिनीखाली उतरत आहे. मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेनसाठी तब्बल ३२ मीटर खोल भूमिगत स्थानक उभारले जात असून, ही केवळ अभियांत्रिकीची किमया नाही, तर भारताच्या रेल्वे क्षेत्रातील महत्त्वाकांक्षी झेप आहे. राष्ट्रीय हायस्पीड रेल कॉर्पोरेशन लिमिटेडच्या (NHSRCL) माहितीनुसार, या स्थानकात तीन स्तर असतील. त्यात प्लॅटफॉर्म, प्रवाशांसाठी तिकीट व प्रतीक्षेच्या सुविधा आणि सेवा-सुविधांसाठी स्वतंत्र जागा असेल. प्रत्येकी सुमारे ४१५ मीटर लांबीचे सहा प्लॅटफॉर्म नियोजित आहेत. दाट लोकवस्ती, महागडी जमीन आणि आधीच व्यापलेल्या जागेचा विचार करता भूमिगत स्थानकाचा पर्याय निवडण्यात आला आहे. मात्र, भव्य आराखडे आणि आकर्षक घोषणा यांपेक्षा प्रकल्प वेळेत पूर्ण होणे, सुरक्षितता राखणे आणि सामान्य प्रवाशांना प्रत्यक्ष लाभ मिळणे अधिक महत्त्वाचे आहे.
या प्रकल्पातील सर्वांत थरारक भाग म्हणजे बीकेसी ते शिळफाटा दरम्यानचा सुमारे २१ किलोमीटर लांबीचा बोगदा. त्यापैकी जवळपास सात किलोमीटरचा भाग ठाणे खाडीखालून जाणार असून, तो भारतातील पहिला समुद्राखालील रेल्वे बोगदा ठरणार आहे. NHSRCL च्या माहितीनुसार, सुमारे पाच किलोमीटरच्या भागासाठी न्यू ऑस्ट्रियन टनेलिंग मेथड (NATM) वापरण्यात आली आहे; उर्वरित १६ किलोमीटरचे खोदकाम टनेल बोरिंग मशीनच्या साहाय्याने केले जात आहे. ५ जुलै २०२६ रोजी विक्रोळीहून बीकेसीच्या दिशेने पहिल्या मशीनने खोदकाम सुरू केले, तर १८ जुलैला सावली-घणसोली येथून दुसऱ्या मशीनने विक्रोळीच्या दिशेने काम सुरू केले. ही यंत्रे माती आणि खडक कापत पुढे जातात आणि त्याचवेळी बोगद्याच्या भिंतींचे अस्तरीकरण केले जाते. दाट लोकवस्तीखालील बांधकामात जमिनीची हालचाल, पाण्याची पातळी आणि आजूबाजूच्या संरचनांची सुरक्षितता यांचे निरीक्षण अत्यावश्यक आहे.
मुंबई-अहमदाबाद हायस्पीड रेल्वे मार्गाची एकूण लांबी सुमारे ५०८ किलोमीटर असून मुंबई, ठाणे, विरार, बोईसर, वापी, बिलिमोरा, सुरत, भरूच, वडोदरा, आनंद, अहमदाबाद आणि साबरमती अशी १२ स्थानके नियोजित आहेत. मर्यादित थांब्यांसह प्रवास सुमारे दोन तास सात मिनिटांत पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट आहे.
मात्र, बुलेट ट्रेन सुरू झाली म्हणजे मुंबईतील वाहतूक कोंडी एका फटक्यात गायब होईल, असे स्वप्न दाखवणे दिशाभूल करणारे ठरेल. हा प्रकल्प आंतरशहरी प्रवास वेगवान करण्यासाठी आहे; स्थानिक वाहतुकीच्या समस्या सोडविण्यासाठी स्वतंत्र उपाय आवश्यक आहेत. कोट्यवधींच्या नव्हे, तर हजारो कोटींच्या या प्रकल्पात खर्च, सुरक्षितता, पर्यावरण आणि वेळापत्रक यांचा हिशेब जनतेसमोर पारदर्शक असला पाहिजे. समुद्राखालून धावणारी ट्रेन ही अभिमानाची गोष्ट ठरेल; पण तिचे खरे यश वेगाच्या विक्रमात नव्हे, तर सुरक्षित, विश्वासार्ह आणि सर्वसामान्यांना उपयोगी सेवेत मोजले जाईल.