पुरवठ्यात ४६.३ दशलक्ष औंसांची तूट अपेक्षित असतानाही चांदी घसरली; मजबूत डॉलर, वाढते बॉण्ड उत्पन्न, नफावसुली आणि सौरऊर्जा क्षेत्रातील बदलांचा बाजारावर दबाव.
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। Commodity Market : ।चांदीच्या बाजारात सध्या विचित्र विरोधाभास पाहायला मिळत आहे. जागतिक बाजारात पुरवठ्याची तूट कायम असतानाही चांदीच्या किमतींनी जोरदार घसरण नोंदवली आहे. रॉयटर्सने १५ एप्रिलच्या अहवालात दिलेल्या माहितीनुसार, २०२६ मध्ये जागतिक चांदी बाजारात सलग सहाव्या वर्षी तूट राहण्याचा अंदाज असून ती ४६.३ दशलक्ष औंसांपर्यंत पोहोचू शकते. तरीही भाव घसरत आहेत, कारण बाजार केवळ खाणीतील उत्पादनावर चालत नाही; गुंतवणूकदारांचा पैसा कुठे वळतो, हेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. अमेरिकेतील महागाईची चिंता, फेडरल रिझर्व्हच्या व्याजदरविषयक अपेक्षा, मजबूत डॉलर आणि वाढते सरकारी रोख्यांचे उत्पन्न यामुळे व्याज न देणाऱ्या मौल्यवान धातूंचे आकर्षण कमी झाले आहे. ३० ऑक्टोबरच्या व्यवहारात आंतरराष्ट्रीय बाजारात चांदीचा भाव सुमारे ४९.१० डॉलर प्रति औंसापर्यंत घसरला. जानेवारीतील विक्रमी पातळीच्या तुलनेत ही मोठी घसरण आहे. भारतातही चांदीच्या दरांवर त्याचा परिणाम दिसून आला. मल्टी कमोडिटी एक्स्चेंजवरील चांदीचा भाव जानेवारीतील विक्रमी ३,८४,६३२ रुपये प्रति किलोवरून २७ ऑक्टोबरला १,९०,८४७ रुपयांपर्यंत खाली आला होता. त्यामुळे भावघसरणीचे कारण केवळ मागणी-पुरवठ्यात शोधणे म्हणजे बाजारातील आर्थिक घडामोडींकडे दुर्लक्ष करणे होय.
चांदीच्या घसरणीमागे सौरऊर्जा उद्योगातील तांत्रिक बदलांचाही मोठा वाटा आहे. सौरपॅनेल तयार करताना विद्युतवाहक म्हणून चांदीचा वापर केला जातो; मात्र महागड्या चांदीऐवजी तांब्याचा वापर करण्याचे पर्याय उत्पादक शोधत आहेत. सिल्व्हर इन्स्टिट्यूटच्या वर्ल्ड सिल्व्हर सर्व्हे २०२६ नुसार, सौरऊर्जा क्षेत्रातील चांदीची मागणी घटण्याची शक्यता असून, उच्च किमतींमुळे दागिने आणि चांदीच्या वस्तूंची खरेदीही दबावाखाली आहे. दुसरीकडे इलेक्ट्रिक वाहने, इलेक्ट्रॉनिक्स, वीजजाळे आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेसाठी उभारल्या जाणाऱ्या डेटा सेंटर्समध्ये चांदीचा वापर वाढण्याची शक्यता आहे. मात्र, या क्षेत्रांतील वाढ सौरऊर्जा आणि दागिन्यांमधील संभाव्य घट पूर्णपणे भरून काढेलच असे नाही. शिवाय, जानेवारीतील प्रचंड तेजीच्या काळात बाजारात मोठ्या प्रमाणात गुंतवणूक झाल्यानंतर नफावसुली सुरू झाली. भाव वेगाने घसरू लागल्यावर वायदे बाजारातील काही गुंतवणूकदारांनी आपली खरेदीची पोझिशन्स बंद केली; त्यामुळे विक्रीचा दबाव आणखी वाढला. म्हणजेच, चांदीची औद्योगिक उपयुक्तता कायम असली तरी तिचा भाव केवळ भविष्यातील मागणीच्या आशेवर टिकून राहू शकत नाही.
मग पुरवठ्यात तूट असूनही चांदी स्वस्त का होते, हा प्रश्न सामान्य गुंतवणूकदारांना पडणे स्वाभाविक आहे. कारण वार्षिक तूट म्हणजे बाजारात चांदी पूर्णपणे संपली असा अर्थ होत नाही. आधी साठवलेला साठा बाजारात आणून काही काळ तूट भरून काढता येते; मात्र दीर्घकाळ साठे कमी होत राहिल्यास पुरवठ्याचा ताण वाढू शकतो. रॉयटर्सच्या वृत्तानुसार, २०२१ पासून जागतिक साठ्यांतून सुमारे ७६२ दशलक्ष औंस चांदी वापरासाठी बाहेर आली आहे. त्यामुळे आजची घसरण भविष्यातही भाव घसरत राहतील याची हमी देत नाही; त्याचप्रमाणे पुरवठ्यातील तूट म्हणजे भाव तातडीने वाढतील, असेही नाही. आंतरराष्ट्रीय व्याजदर, डॉलर, औद्योगिक मागणी आणि गुंतवणूकदारांची मानसिकता यांवर पुढील दिशा अवलंबून असेल. म्हणून भाव पडले म्हणून घाईघाईने खरेदी करणे किंवा आणखी घसरण होईल म्हणून संपूर्ण बाजाराकडे पाठ फिरवणे, हे दोन्ही टोकाचे निर्णय ठरू शकतात. चांदी खरेदीपूर्वी स्वतःची आर्थिक गरज, गुंतवणुकीचा कालावधी आणि जोखीम सहन करण्याची क्षमता तपासणे आवश्यक आहे. बाजारात आज स्वस्त दिसणारा भाव उद्या आणखी स्वस्त होऊ शकतो; आणि आजची घसरण उद्याच्या तेजीची हमीही देत नाही.