महाराष्ट्र 24 | विशेष प्रतिनिधी | दि. १३ जानेवारी | डोनाल्ड ट्रम्प हे नाव आता फक्त अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष म्हणून उरलेले नाही; ते एक जागतिक इशारापत्र बनले आहे. “जो आमच्याशी नडला, त्याला सोडणार नाही”—हा ट्रम्प यांचा राजकीय मंत्र आता थेट जगाच्या अर्थकारणावर कोरला जातोय. अमेरिका आणि अमेरिकन नागरिक यांच्यापलीकडे काहीच न पाहणाऱ्या या राष्ट्राध्यक्षांनी पुन्हा एकदा टॅरिफचं हत्यार उपसलं आणि इराणशी व्यवहार करणाऱ्या देशांवर थेट २५ टक्के आयात शुल्काचा कोप ओढवला. हा निर्णय म्हणजे केवळ इराणला धडा नाही, तर उरलेल्या जगाला दिलेला दम—“आमच्या विरोधात उभे राहाल, तर किंमत मोजावी लागेल!”
इराणशी व्यापार करणं म्हणजे आता अमेरिकेची परवानगी घेणं, असा नवा जागतिक नियम ट्रम्प यांनी जाहीर केला आहे. Truth सोशल मीडियावरून आलेला हा आदेश म्हणजे कागदावरचा निर्णय नाही, तर जगाच्या व्यापार नकाशावर पडलेली मोठी रेघ आहे. भारत, चीन, तुर्की, संयुक्त अरब अमिरातीसारखे देश या निर्णयाच्या छायेत येतात, ही बाब किरकोळ नाही. अमेरिकेचा रोख स्पष्ट आहे—इराणचं कंबरडं मोडायचं आणि त्याला मदत करणाऱ्यांचीही आर्थिक हाडं खिळखिळी करायची. हा निर्णय अंतिम असल्याचं सांगून ट्रम्प यांनी चर्चा, वाटाघाटी आणि कूटनीती यांना थेट सुट्टीच जाहीर केली आहे.
खरं तर अमेरिका-इराण तणाव हा आजचा नाही. इराणमधील सरकारविरोधी आंदोलनं, त्यात झालेलं रक्तपात, आणि त्यावर अमेरिकेचा उघड पाठिंबा—या सगळ्यामुळे वातावरण आधीच तापलेलं आहे. “निदर्शकांना हात लावाल, तर अमेरिका गप्प बसणार नाही,” असा इशारा देणं म्हणजे थेट हस्तक्षेपाचीच घोषणा. लोकशाही, मानवी हक्क, आंदोलन—हे शब्द ट्रम्प यांच्या भाषणात येतात; पण प्रत्यक्षात त्यांच्या निर्णयांतून दिसतो तो फक्त दबाव, शिक्षा आणि आर्थिक दहशतवाद. युद्ध न करता देश झुकवण्याचं हे आधुनिक शस्त्र आहे—टॅरिफ बॉम्ब!
या सगळ्यात प्रश्न उरतो तो जगाचा. अमेरिकेचं राष्ट्रप्रेम म्हणजे इतर देशांचं नुकसान, हा नवा समज पक्का होतोय. जागतिक व्यापार, आंतरराष्ट्रीय संबंध आणि अर्थव्यवस्था या सगळ्या ट्रम्प यांच्या ‘अमेरिका फर्स्ट’च्या भोवऱ्यात अडकल्या आहेत. आज इराण, उद्या कुणीही—हा अनिश्चिततेचा खेळ जगाला महागात पडू शकतो. ट्रम्प यांचं प्रेम अमेरिकेसाठी असलं, तरी त्याची किंमत मात्र संपूर्ण जग मोजत आहे. आणि म्हणूनच हे केवळ अमेरिकेचं धोरण नाही; हे एका नव्या जागतिक संकटाचं निमंत्रण आहे—जिथे शक्ती आहे, तिथेच न्याय आहे!