महाराष्ट्र 24 | विशेष प्रतिनिधी | दि. २३ जानेवारी | जागतिक नाणेनिधीच्या (IMF) माजी मुख्य अर्थतज्ज्ञ गीता गोपीनाथ यांनी दावोस येथील जागतिक आर्थिक मंचात (WEF) भारतासमोर असलेल्या एका गंभीर धोक्याकडे लक्ष वेधले आहे. अमेरिकेचे माजी अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी लादलेल्या आयात शुल्कांपेक्षा (टॅरिफ) भारताच्या अर्थव्यवस्थेसाठी प्रदूषण अधिक घातक ठरू शकते, असा स्पष्ट इशारा त्यांनी दिला. प्रदूषणाचा परिणाम केवळ पर्यावरणापुरता मर्यादित नसून तो थेट अर्थव्यवस्था, उत्पादकता आणि नागरिकांच्या आरोग्यावर होत असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
गीता गोपीनाथ म्हणाल्या की, प्रदूषणामुळे भारतातील कामगारांची उत्पादकता घटते, आरोग्यसेवा खर्च वाढतो आणि एकूण आर्थिक हालचालींवर विपरीत परिणाम होतो. त्यामुळे आर्थिक वाढ मंदावण्यामागे प्रदूषण हे एक मूलभूत कारण ठरत आहे. “प्रदूषणाचे खरे खर्च आकड्यांत लगेच दिसत नाहीत, पण ते दीर्घकाळात अर्थव्यवस्थेला मोठा फटका देतात,” असे त्या म्हणाल्या. आतापर्यंत लादलेल्या कोणत्याही आयात शुल्कांच्या तुलनेत प्रदूषणाचा परिणाम अधिक गंभीर असल्याचे त्यांनी ठामपणे सांगितले.
‘टॅरिफ’वर चर्चा करण्यापेक्षा पर्यावरणीय घटकांकडे अधिक गांभीर्याने पाहण्याची गरज असल्याचे मत त्यांनी मांडले. पर्यावरणीय समस्या या जागतिक अर्थव्यवस्थेवर दीर्घकालीन आणि व्यापक परिणाम करतात, त्यामुळे भारताने प्रदूषण नियंत्रणाला सर्वोच्च प्राधान्य दिले पाहिजे, असे त्यांनी स्पष्ट केले. भारताने पायाभूत सुविधा आणि आर्थिक विस्तारात मोठी प्रगती केली असली तरी, विशेषतः मोठ्या शहरांमध्ये प्रदूषण ही कायमस्वरूपी समस्या बनली आहे, असेही त्यांनी नमूद केले.
२०२२ मधील जागतिक बँकेच्या अभ्यासाचा हवाला देत गोपीनाथ यांनी सांगितले की, भारतात दरवर्षी सुमारे १७ लाख मृत्यू प्रदूषणामुळे होतात, जे देशातील एकूण मृत्यूंपैकी सुमारे १८ टक्के आहेत. आंतरराष्ट्रीय गुंतवणूकदारांच्या दृष्टीनेही पर्यावरण महत्त्वाचे असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले. “भारतामध्ये उद्योग सुरू करायचा आणि तेथे राहायचे असेल, तर स्वच्छ हवा आणि सुरक्षित पर्यावरण हे अत्यंत निर्णायक ठरते,” असे सांगत त्यांनी आर्थिक विकास आणि पर्यावरण संरक्षण यांचा समतोल राखण्याचे आवाहन केले.