महाराष्ट्र 24 | विशेष प्रतिनिधी | दि. १८ फेब्रुवारी २०२६ || देशभरात नॉनव्हेज जेवणावर ताव मारणाऱ्यांची कमतरता नाही; पण एका शहराने थेट मांसाहारालाच रामराम ठोकला आणि चर्चा उसळली. गुजरातमधील पालीताना येथे चिकन, मटण, मासे यांची विक्री पूर्णपणे बंद करण्याचा ऐतिहासिक निर्णय जाहीर झाला आहे. हॉटेल असो वा किराणा-दुकान, मांसाहारी पदार्थ मिळणार नाहीत, असा स्पष्ट आदेश देण्यात आला आहे. या निर्णयानंतर शहरातील अनेक चिकन-मटण दुकाने बंद करण्यात आली असून, नियम मोडणाऱ्यांवर कठोर कारवाईचा इशाराही देण्यात आला आहे. धार्मिक आणि सामाजिक वर्तुळात या पावलाची जोरदार चर्चा रंगली आहे.
भावनगर जिल्ह्यातील पालीताना हे जैन धर्मियांचे पवित्र स्थळ म्हणून ओळखले जाते. शहरात शेकडो जैन मंदिरे असून, शाकाहार हीच जीवनशैली मानणाऱ्या समाजाची येथे मोठी वस्ती आहे. स्थानिक जैन समाजाच्या मागणीनंतर आणि आध्यात्मिक पावित्र्य जपण्याच्या उद्देशाने हा निर्णय घेण्यात आल्याचे सांगितले जाते. गुजरात सरकार आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थेच्या आदेशानुसार मांसाहारी पदार्थांच्या विक्रीवर बंदी लागू करण्यात आली आहे. “ही केवळ श्रद्धेची बाब नाही, तर शहराची ओळख जपण्याचा प्रयत्न आहे,” असा यामागचा सूर अधिकृत वर्तुळातून व्यक्त होत आहे.
भारतामध्ये मोठ्या प्रमाणावर लोक चिकन, मटण, मासे आणि अंडी आवडीने खातात; त्यामुळे अशा प्रकारची सर्वंकष बंदी ही अपवादात्मक मानली जाते. काही धार्मिक स्थळांच्या परिसरात पूर्वीपासून निर्बंध असले, तरी संपूर्ण शहरात विक्रीबंदी हा धाडसी निर्णय ठरतो. त्यामुळे पर्यटक आणि प्रवाशांनी अशा शहरांना भेट देताना स्थानिक नियमांची माहिती करून घेणे आवश्यक ठरणार आहे. आहार ही वैयक्तिक बाब असली, तरी काही ठिकाणी स्थानिक संस्कृती आणि परंपरा यांना प्राधान्य दिले जाते—आणि पालीतानाने घेतलेला हा निर्णय त्याचाच प्रत्यय देतो.