महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ४ मे २०२६ ।। अमेरिका आणि इराण यांच्यातील तणाव पुन्हा एकदा तीव्र झाला असून होर्मुझ सामुद्रधुनीतील व्यापारी मार्गावरून सुरू असलेल्या वादामुळे आंतरराष्ट्रीय तेल बाजारात अस्थिरतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. या सामुद्रधुनीतून सुरक्षित मार्ग देण्यासाठी इराणकडून आकारल्या जाणाऱ्या शुल्क पद्धतीवर अमेरिका आक्षेप घेत असून अशा ‘टोल’ स्वरूपातील देयकांमध्ये सहभागी होणाऱ्या जहाजमालकांवर निर्बंध लादले जातील, असा स्पष्ट इशारा अमेरिकेने दिला आहे. या घडामोडींमुळे जागतिक ऊर्जा पुरवठा साखळीवर मोठा परिणाम होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
Strait of Hormuz हा जगातील सर्वात महत्त्वाचा तेलवाहतूक मार्ग मानला जातो. या जलमार्गातून मोठ्या प्रमाणावर कच्चे तेल आणि इंधन वाहतूक केली जाते. इराणने या भागात काही जहाजांना किनाऱ्याजवळून सुरक्षित मार्ग देत त्यासाठी शुल्क आकारण्याची पद्धत सुरू केल्याचा आरोप अमेरिकेकडून करण्यात आला आहे. अमेरिकेच्या परकीय मालमत्ता नियंत्रण कार्यालयाने (OFAC) जारी केलेल्या इशाऱ्यानुसार, या देयकांमध्ये रोख रक्कम, डिजिटल व्यवहार, वस्तुरूप देवाणघेवाण तसेच विविध अप्रत्यक्ष मार्गांचा समावेश असू शकतो. अशा कोणत्याही व्यवहारात सहभागी झाल्यास आंतरराष्ट्रीय निर्बंधांचा धोका वाढू शकतो, असेही स्पष्ट करण्यात आले आहे.
अमेरिकेने या पार्श्वभूमीवर इराणी जहाजांवर आधीच आर्थिक आणि व्यापार निर्बंध लादले आहेत. याचा परिणाम म्हणून इराणच्या तेल निर्यातीवर मोठा फटका बसला असून देशाच्या अर्थव्यवस्थेवर ताण वाढला आहे. अमेरिकेच्या सेंट्रल कमांडच्या माहितीनुसार, नाकेबंदी आणि नियंत्रण वाढवल्यानंतर अनेक व्यापारी जहाजांना परत पाठवण्यात आले आहे, ज्यामुळे जागतिक पुरवठा साखळीत अनिश्चितता निर्माण झाली आहे.
दरम्यान, राजकीय पातळीवरही तणाव कायम आहे. अमेरिकेचे माजी अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणकडून आलेला ताज्या शस्त्रसंधी प्रस्ताव फेटाळल्याचे संकेत दिले आहेत. इराणला कराराची इच्छा असली तरी तो समाधानकारक नसल्याचे त्यांनी म्हटले आहे. मात्र त्यांनी या प्रस्तावातील त्रुटी स्पष्ट केल्या नाहीत. या भूमिकेमुळे दोन्ही देशांतील तणाव आणखी वाढण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
एकूणच, होर्मुझ सामुद्रधुनीभोवती निर्माण झालेला हा संघर्ष केवळ दोन देशांपुरता मर्यादित न राहता जागतिक ऊर्जा बाजारावर परिणाम करणारा ठरत आहे. पुढील काळात राजनैतिक चर्चा की अधिक संघर्ष, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.