तुकाराम महाराजांच्या पालखीसाठी हायटेक रथ; परंपरेला आधुनिकतेची भव्य जोड
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ८ जून २०२६ ।। देहूगाव: देहू नगरीत पुन्हा एकदा भक्ती, परंपरा आणि वैभव यांचा अद्भुत संगम घडताना दिसत आहे. जगद्गुरू श्री संत तुकाराम महाराजांच्या ३४१ व्या आषाढी पायी वारीसाठी तयार होत असलेला नवा पालखी रथ सध्या वारकरी संप्रदायाच्या चर्चेचा केंद्रबिंदू ठरला आहे. शतकानुशतके चालत आलेल्या वारीच्या परंपरेला आधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड देत तयार करण्यात आलेला हा रथ केवळ वाहतुकीचे साधन नसून वारकरी संस्कृतीचा चालता-बोलता गौरवग्रंथ ठरणार आहे. देहू ते पंढरपूर या भक्तीमार्गावर लाखो भाविकांच्या नजरा यंदा या भव्य रथावर खिळणार आहेत. रथाचे काम अंतिम टप्प्यात पोहोचले असून त्याचे वैभव पाहून वारकरीही भारावून गेले आहेत.
नवा रथ म्हणजे केवळ लाकडाचा सांगाडा नाही, तर कलाकुसरीचा आणि श्रद्धेचा अप्रतिम नमुना आहे. कर्नाटकातून आणलेल्या उच्च दर्जाच्या बर्मा टीक सागवानी लाकडापासून हा रथ घडवण्यात आला आहे. जवळपास १५० घनफूट लाकडावर कोरलेले दक्षिणात्य शैलीतील नक्षीकाम रथाला राजेशाही रूप देत आहे. राजस्थानातील कुशल कारागिरांनी दोन महिन्यांच्या अथक परिश्रमानंतर ही कलाकृती साकारली आहे. रथाच्या प्रत्येक भागावर धर्म, संस्कृती आणि वारकरी परंपरेची छाप उमटलेली दिसते. आजच्या यांत्रिक युगातही भारतीय कारागिरीची ताकद किती अफाट आहे, याचा प्रत्यय या रथाकडे पाहताना येतो.
या रथाचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे त्यावरील चांदीचा थाट. तब्बल ३०० किलो चांदीचा मुलामा देऊन रथ सजवला जात आहे. त्यामुळे सूर्यकिरणांत हा रथ झळाळून उठणार असून वारीच्या मार्गावर तो भक्तांसाठी विशेष आकर्षण ठरेल. विशेष म्हणजे, भव्यता वाढली असली तरी वजन कमी करण्यात यश आले आहे. जुन्या रथाच्या तुलनेत हा रथ सुमारे ६०० किलोने हलका आहे. त्यामुळे बैलजोडींना रथ ओढणे अधिक सुलभ होणार आहे. सुरक्षितता, संतुलन आणि टिकाऊपणा लक्षात घेऊन आधुनिक तांत्रिक बाबींचाही वापर करण्यात आला आहे. परंपरा जपतानाच काळानुरूप बदल स्वीकारण्याचा आदर्श या रथाने घालून दिला आहे.
दरवर्षी लाखो वारकरी विठुरायाच्या भेटीसाठी पायी निघतात. त्यांच्यासाठी पालखी हा केवळ धार्मिक विधी नसून भावविश्वाचा केंद्रबिंदू असतो. यंदा ७ जुलै रोजी श्रीक्षेत्र देहू येथून पंढरपूरकडे प्रस्थान करणाऱ्या पालखी सोहळ्याला या नव्या रथामुळे अभूतपूर्व वैभव लाभणार आहे. भक्तीच्या महासागरात आधुनिकतेची ही सुवर्णनौका उतरल्याची भावना वारकरी व्यक्त करत आहेत. देहू नगरीत तयार झालेला हा रथ केवळ वारीचे आकर्षण ठरणार नाही, तर महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वारशाचे जगासमोर झळकणारे अभिमानाचे प्रतीक ठरणार आहे. विठ्ठलभक्तांच्या श्रद्धेला आता नव्या चांदीच्या रथाचे पंख लाभले आहेत.