अमेरिका-इराण संघर्षाने जागतिक तेलबाजार ढवळला; होर्मुझ संकट, घटता तेलसाठा आणि वाढते क्रूड दर यामुळे सर्वसामान्यांच्या खिशावर नव्या भाराची शक्यता
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १० जून २०२६ ।। Crude Oil Prices: मध्यपूर्वेतील युद्धजन्य वातावरण पुन्हा एकदा जगाच्या अर्थचक्राला हादरा देऊ लागले आहे. अमेरिका आणि इराण यांच्यातील तणाव कमी होईल, अशी आशा निर्माण होत असतानाच अमेरिकेच्या नव्या लष्करी कारवाईने परिस्थिती पुन्हा पेटली आहे. परिणामी आंतरराष्ट्रीय बाजारातील कच्च्या तेलाच्या किंमतींनी वरचा मार्ग धरला असून पेट्रोल-डिझेलच्या दरवाढीची भीती पुन्हा डोके वर काढत आहे. इंधनाच्या किंमतींचा प्रत्येक धक्का हा थेट सर्वसामान्यांच्या स्वयंपाकघरापर्यंत पोहोचत असतो. त्यामुळे जागतिक राजकारणातील संघर्षाचा फटका आता भारतीय नागरिकांनाही बसण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
अमेरिकेने इराणमधील काही लष्करी तळांवर हवाई हल्ले केल्याच्या वृत्तानंतर जागतिक ऊर्जा बाजारात अस्वस्थता निर्माण झाली. काही दिवसांपूर्वी इस्रायल-इराण संघर्ष शमण्याच्या चिन्हांमुळे तेलाचे दर खाली आले होते. मात्र नव्या घडामोडींनी बाजारातील विश्वास डळमळीत केला. ब्रेंट क्रूडचा दर प्रति बॅरल ९३ डॉलरपर्यंत पोहोचला, तर अमेरिकन WTI क्रूडने ८९ डॉलरचा टप्पा गाठला. युद्धविरामाच्या चर्चा सुरू असताना रणांगणावर पुन्हा धूर उठू लागल्याने गुंतवणूकदार आणि व्यापाऱ्यांनी सावध भूमिका घेतली आहे. तेल बाजाराला स्थैर्यापेक्षा अनिश्चिततेचीच अधिक भीती असते आणि सध्या तीच परिस्थिती निर्माण झाली आहे.
या संकटाचे सर्वात मोठे केंद्र ठरत आहे होर्मुझ सामुद्रधुनी. जगातील मोठ्या प्रमाणावरील तेलवाहतूक याच समुद्री मार्गातून होते. अमेरिका-इराण संघर्षामुळे या भागातील जहाजवाहतुकीवर परिणाम होत असून काही तेलवाहू जहाजांना अडथळ्यांचा सामना करावा लागत आहे. पुरवठा साखळीवर निर्माण झालेला हा दबाव तेलाच्या किंमती वाढवण्यासाठी पुरेसा ठरत आहे. त्यातच अमेरिकेतील कच्च्या तेलाच्या साठ्यात सलग आठव्या आठवड्यात मोठी घट नोंदवली गेली आहे. तब्बल ९१ लाख बॅरलहून अधिक साठा कमी झाल्याची माहिती समोर आल्याने जागतिक बाजारातील चिंतेत आणखी भर पडली आहे.
भारतासारख्या आयात-आधारित देशासाठी ही परिस्थिती धोक्याची घंटा मानली जात आहे. देशाच्या बहुतांश इंधन गरजा आयात केलेल्या कच्च्या तेलावर अवलंबून आहेत. त्यामुळे जागतिक बाजारातील प्रत्येक वाढ भारतीय ग्राहकांच्या खिशावर परिणाम करू शकते. सध्या पेट्रोल-डिझेलच्या दरात कोणताही तातडीचा बदल झालेला नसला तरी परिस्थिती अशीच बिघडत राहिली, तर आगामी काळात इंधन दरवाढीचा दबाव वाढू शकतो. इंधन महागले की वाहतूक खर्च वाढतो, त्यातून जीवनावश्यक वस्तूंचे दरही चढतात. म्हणूनच तेलबाजारातील ही हालचाल केवळ अर्थतज्ज्ञांसाठी नाही, तर प्रत्येक कुटुंबाच्या बजेटसाठी महत्त्वाची ठरणार आहे.