होर्मुझपासून तेलबाजारापर्यंत तणाव शिगेला; जगभरात युद्धविरामाच्या मागणीचा जोर
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १२ जून २०२६ ।। अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संघर्षाने आता अत्यंत धोकादायक वळण घेतले असून जागतिक राजकारणाचे केंद्र पुन्हा एकदा मध्यपूर्व बनले आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणविरोधात “अत्यंत जोरदार प्रहार” करण्याचा इशारा दिल्यानंतर संपूर्ण जगाचे लक्ष या संघर्षाकडे लागले आहे. ट्रम्प यांनी केलेल्या वक्तव्यामुळे तेलबाजार, जागतिक अर्थव्यवस्था आणि सुरक्षा व्यवस्थेबाबत नव्या चिंतेचे ढग दाटले आहेत. अमेरिकेने इराणची हवाई संरक्षण व्यवस्था, रडार यंत्रणा आणि लष्करी क्षमता मोठ्या प्रमाणावर निष्प्रभ केल्याचा दावा केला असला, तरी तेहराननेही माघार घेण्यास नकार दिला आहे. परिणामी, हा संघर्ष केवळ दोन देशांपुरता मर्यादित न राहता संपूर्ण आखाती प्रदेशाला अस्थिर करणारा ठरू शकतो, अशी भीती व्यक्त केली जात आहे.
सोशल मीडियावरील आपल्या संदेशात ट्रम्प यांनी इराणच्या खार्ग बेटासह तेलाशी संबंधित महत्त्वाच्या पायाभूत सुविधांवर भविष्यात नियंत्रण मिळवण्याचा उल्लेख केला. खार्ग बेट हे इराणच्या तेल निर्यातीचे प्रमुख केंद्र मानले जाते. त्यामुळे या विधानाने ऊर्जा बाजारात मोठी खळबळ उडाली आहे. जगातील मोठ्या प्रमाणावरील तेलवाहतूक या प्रदेशातून होत असल्याने कोणतीही लष्करी कारवाई थेट इंधनदरांवर परिणाम करू शकते. अमेरिकेची भूमिका अधिक आक्रमक होत असताना इराणनेही कठोर भाषा वापरत प्रत्युत्तर देण्याची तयारी दर्शवली आहे. त्यामुळे परिस्थिती नियंत्रणाबाहेर जाण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. संघर्षाचा परिणाम केवळ रणांगणापुरता मर्यादित राहणार नसून त्याचे पडसाद शेअर बाजार, चलन बाजार आणि जागतिक व्यापारावरही उमटू शकतात.
दरम्यान, या संघर्षावर अनेक देशांनी तीव्र चिंता व्यक्त केली आहे. संयुक्त अरब अमिरातीने बहरीन, कुवेत आणि जॉर्डनवर झालेल्या हल्ल्यांचा निषेध करत त्याला सार्वभौमत्वावरील थेट आघात म्हटले आहे. तुर्कीने दोन्ही देशांना संयम बाळगण्याचे आवाहन करत पुन्हा चर्चेच्या टेबलावर येण्याचा सल्ला दिला आहे. चीननेही तातडीने लष्करी कारवाया थांबवून संवादाचा मार्ग स्वीकारण्याचे आवाहन केले आहे. जागतिक महासत्तांकडून येणारे हे संदेश परिस्थिती किती गंभीर बनली आहे, याची साक्ष देतात. कारण मध्यपूर्वेतील कोणतीही ठिणगी जागतिक पातळीवर मोठ्या संकटाचे रूप धारण करू शकते.
इराणनेही अमेरिकेला स्पष्ट शब्दांत इशारा दिला आहे. देशाच्या स्वातंत्र्याशी आणि राष्ट्रीय हितांशी कोणतीही तडजोड केली जाणार नसल्याचे तेहरानने ठामपणे सांगितले आहे. भविष्यातील कोणत्याही अमेरिकन कारवाईला अधिक तीव्र आणि कठोर प्रत्युत्तर दिले जाईल, असा संदेश इराणी नेतृत्वाने दिला आहे. त्यामुळे आता जगाची नजर वॉशिंग्टन आणि तेहरानच्या पुढील पावलांकडे लागली आहे. एकीकडे युद्धाच्या धमक्या आणि दुसरीकडे शांततेची आवाहने अशा दोन टोकांमध्ये अडकलेल्या जगाला सध्या सर्वाधिक गरज आहे ती संवादाची. अन्यथा या संघर्षाची किंमत केवळ अमेरिका आणि इराणलाच नव्हे, तर संपूर्ण जगाला मोजावी लागू शकते.