इराणच्या निर्णयाने भारतात खळबळ; पेट्रोलपासून मोबाईलपर्यंत सर्वकाही महागण्याची भीती
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १२ जून २०२६ ।। Iran Completely Closed Strait of Hormuz India impact : पश्चिम आशियातील युद्धाच्या ज्वाळांनी आता थेट भारतीयांच्या खिशाकडे मोर्चा वळवला आहे. अमेरिकेच्या हवाई हल्ल्यानंतर इराणने होर्मुझ सामुद्रधुनी पूर्णपणे बंद करण्याची घोषणा केल्याने जागतिक बाजारपेठेत एकच खळबळ उडाली आहे. जगातील तेलवाहतुकीची जीवनवाहिनी मानल्या जाणाऱ्या या अरुंद जलमार्गातून दररोज लाखो बॅरल कच्चे तेल जगभर पोहोचते. त्यामुळे या मार्गावरील कोणताही अडथळा म्हणजे जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठी धोक्याची घंटा समजली जाते. भारतासाठी तर ही परिस्थिती अधिक गंभीर आहे. कारण देशाच्या कच्च्या तेलाच्या आयातीपैकी जवळपास निम्मा हिस्सा आणि एलपीजी गॅसचा मोठा पुरवठा याच मार्गावर अवलंबून आहे. परिणामी, इराणच्या एका निर्णयाने भारतातील महागाईचे चक्र पुन्हा वेगाने फिरण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
या संकटाचा पहिला आणि सर्वाधिक फटका बसू शकतो तो पेट्रोल, डिझेल आणि घरगुती गॅस सिलिंडरला. कच्च्या तेलाच्या किमती वाढल्या की इंधन कंपन्यांचा खर्च वाढतो आणि त्याचा थेट परिणाम ग्राहकांवर होतो. स्वयंपाकाच्या गॅसपासून वाहनांच्या टाकीपर्यंत सर्वत्र अतिरिक्त खर्चाचा भार पडू शकतो. इंधन महागले की त्याचे पडसाद संपूर्ण अर्थव्यवस्थेवर उमटतात. मालवाहतूक खर्च वाढतो, उद्योगांचे उत्पादन महाग होते आणि शेवटी सामान्य ग्राहकाला प्रत्येक वस्तूसाठी अधिक पैसे मोजावे लागतात. त्यामुळे होर्मुझमधील तणाव हा केवळ आंतरराष्ट्रीय घडामोड नाही, तर तो प्रत्येक घराच्या स्वयंपाकघराशी आणि रोजच्या बजेटशी जोडलेला विषय बनला आहे.
दूध, भाजीपाला, फळे, किराणा सामान आणि पॅकेज्ड खाद्यपदार्थ यांच्याही किमती वाढण्याची शक्यता तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत. कारण देशभरात या वस्तूंची वाहतूक प्रामुख्याने डिझेलवर चालणाऱ्या वाहनांद्वारे केली जाते. वाहतूक खर्च वाढला की व्यापारी आणि उत्पादक तो भार ग्राहकांवर टाकतात. याशिवाय साबण, डिटर्जंट, हँडवॉश, प्लास्टिकच्या घरगुती वस्तू आणि पॅकेजिंग साहित्य तयार करण्यासाठी वापरले जाणारे अनेक घटक पेट्रोकेमिकल्सवर आधारित असतात. त्यामुळे तेल महागले की या वस्तूंच्या उत्पादन खर्चातही वाढ होते. परिणामी, बाजारात मिळणाऱ्या दैनंदिन वापराच्या वस्तूंच्या किंमती हळूहळू चढू लागतात आणि सर्वसामान्यांच्या खर्चाचा आलेख वाढत जातो.
मोबाईल फोन, इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे आणि इतर आयातीत वस्तू देखील या संकटापासून अलिप्त राहणार नाहीत. जागतिक पुरवठा साखळीतील वाहतूक खर्च वाढल्यास त्याचा परिणाम इलेक्ट्रॉनिक्स क्षेत्रावरही होऊ शकतो. सध्या भारताकडे धोरणात्मक तेलसाठे असून पर्यायी पुरवठ्याचे काही मार्ग उपलब्ध आहेत. त्यामुळे तात्काळ टंचाई निर्माण होण्याची शक्यता कमी असली तरी संघर्ष लांबला तर परिस्थिती गंभीर होऊ शकते. महागाईचा नवा फटका, वाढते इंधनदर आणि दैनंदिन खर्चातील वाढ यामुळे सर्वसामान्यांचे आर्थिक गणित विस्कटू शकते. म्हणूनच होर्मुझ सामुद्रधुनीतील हा संघर्ष केवळ रणांगणापुरता मर्यादित नसून तो भारतातील प्रत्येक कुटुंबाच्या बजेटवर परिणाम करणारा ठरू शकतो.