मुंबई-पुण्यात सहकार मॉडेलची नवी सुरुवात; प्रवाशांना कमी भाडे, चालकांना मालकीचा हक्क
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २७ जुलै २०२६ ।। शहरात टॅक्सी बुक करायची म्हटली की, मोबाईलच्या स्क्रीनवर आधी भाड्याचा धक्का आणि नंतर ‘सर्ज प्राइस’चा संताप—हीच गेल्या काही वर्षांची शहरी वास्तवकथा आहे. ओला आणि उबरने तंत्रज्ञानाच्या जोरावर वाहतूक क्षेत्रात क्रांती घडवली खरी; पण त्याचबरोबर वाढते कमिशन, चालकांचे घटते उत्पन्न आणि गर्दीच्या वेळेतील मनमानी भाडेवाढ यावर सातत्याने प्रश्नचिन्ह उपस्थित होत राहिले. अशा परिस्थितीत महाराष्ट्रात ‘भारत टॅक्सी’ या नव्या सेवेला सुरुवात झाली आहे. राज्य सरकारच्या पुढाकारातून आणि सहकार तत्त्वावर उभारलेल्या या सेवेचे उद्घाटन नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ परिसरात मुख्यमंत्री आणि उपमुख्यमंत्र्यांच्या उपस्थितीत करण्यात आले. पहिल्या टप्प्यात मुंबई आणि पुणे या दोन शहरांत सेवा सुरू झाली असून, पुढील काळात इतर शहरांत विस्ताराची तयारी आहे. त्यामुळे हा केवळ आणखी एक टॅक्सी अॅप नसून, प्रवासी आणि चालक या दोघांसाठी पर्यायी मॉडेल उभे करण्याचा प्रयत्न म्हणून त्याकडे पाहिले जात आहे.
या सेवेचे सर्वात मोठे आकर्षण म्हणजे भाडेदर. पहिल्या १.५ किलोमीटरसाठी ₹३१ आणि त्यानंतर प्रति किलोमीटर ₹२१ असा दर निश्चित करण्यात आला आहे. महत्त्वाचे म्हणजे ओला-उबरप्रमाणे गर्दीच्या वेळेनुसार भाड्यात मोठी वाढ (सर्ज प्राइसिंग) होणार नसल्याचा दावा करण्यात आला आहे. प्रवाशांना एकाच मोबाईल अॅपवर कार, ऑटो आणि बाईक टॅक्सी असे तीन पर्याय उपलब्ध असतील. हे अॅप अँड्रॉइड आणि आयफोन दोन्ही प्लॅटफॉर्मवर उपलब्ध असून मराठी, हिंदी, इंग्रजी आणि गुजरातीसह अनेक भारतीय भाषांमध्ये वापरता येणार आहे. डिजिटल व्यवहार, थेट बुकिंग आणि पारदर्शक भाडे यामुळे शहरी प्रवाशांसाठी हा पर्याय आकर्षक ठरू शकतो.
मात्र या योजनेची खरी ताकद भाड्यात नाही, तर तिच्या सहकारी रचनेत आहे. या मॉडेलमध्ये वाहनचालक हे केवळ कंपनीचे कर्मचारी किंवा कमिशनवर काम करणारे भागीदार नसून, सहकारी संस्थेचे सदस्य आणि भागधारक असतील. म्हणजे त्यांच्या श्रमाचा नफा मोठ्या कॉर्पोरेट कंपनीकडे न जाता काही प्रमाणात त्यांच्याच हाती राहण्याचा प्रयत्न आहे. गेल्या काही वर्षांत देशभरात अॅग्रीगेटर कंपन्यांविरोधात चालकांनी कमिशन कपात, प्रोत्साहन योजनांमधील बदल आणि उत्पन्न घटल्याच्या तक्रारी सातत्याने केल्या आहेत. त्यामुळे भारत टॅक्सीचे मॉडेल प्रत्यक्षात चालकांचे आर्थिक सक्षमीकरण करते का, याकडे संपूर्ण वाहतूक क्षेत्राचे लक्ष लागले आहे. केवळ घोषणा नव्हे, तर सातत्यपूर्ण सेवा, पुरेशा गाड्या आणि तांत्रिक दर्जा राखणे ही या उपक्रमाची खरी परीक्षा असेल.
स्पर्धा ही ग्राहकांच्या फायद्याची असते, हे अर्थशास्त्राचे साधे तत्त्व आहे. भारत टॅक्सीच्या आगमनामुळे ओला-उबरलाही भाडे, सेवा आणि चालक धोरणांबाबत अधिक स्पर्धात्मक व्हावे लागण्याची शक्यता आहे. मात्र, स्वस्त भाडे हा यशाचा एकमेव निकष नसतो. अॅपची विश्वासार्हता, वाहनांची उपलब्धता, प्रवाशांची सुरक्षितता, ग्राहक सेवा आणि चालकांचे समाधान या सर्व बाबींवर ही सेवा टिकून राहील की नाही, हे पुढील काही महिन्यांत स्पष्ट होईल. तरीही महाराष्ट्रातील सहकार चळवळीने डिजिटल वाहतूक क्षेत्रात टाकलेले हे पाऊल लक्षवेधी आहे. बाजारात पर्याय वाढणे ही नेहमीच चांगली बाब असते; आता हा पर्याय विश्वासही जिंकतो का, याकडे प्रवासी आणि चालक दोघांचेही लक्ष लागले आहे.