घाटमाथ्यासाठी रेड अलर्ट; कोकणात ऑरेंज, अनेक जिल्ह्यांत यलो अलर्ट, प्रशासन सतर्क
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २७ जुलै २०२६ ।। पाऊस हा शेतकऱ्याचा मित्र असतो, पण त्याच पावसाने जेव्हा मर्यादा ओलांडल्या, तेव्हा तो निसर्गाचा इशारा बनतो. महाराष्ट्रात गेल्या काही दिवसांपासून मान्सूनने पुन्हा जोर धरला असून, आता त्याचा सर्वाधिक फटका घाटमाथा आणि कोकण पट्ट्याला बसण्याची चिन्हे दिसत आहेत. भारतीय हवामान विभागाने (IMD) पुणे घाटमाथ्यासाठी रेड अलर्ट, तर रायगड, रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग आणि सातारा घाटमाथ्यासह काही भागांसाठी ऑरेंज अलर्ट जारी केला आहे. पुणे जिल्ह्यातील ताम्हिणी घाट परिसरात अवघ्या २४ तासांत सुमारे ३२० मिमी पावसाची नोंद झाल्याने परिस्थितीची तीव्रता स्पष्ट झाली आहे. मुसळधार पावसामुळे डोंगरउतार, घाटरस्ते, नदीकाठची गावे आणि सखल भागातील नागरिकांनी विशेष सतर्कता बाळगण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
मुंबई, ठाणे, पालघर आणि नवी मुंबई परिसरात दिवसभर ढगाळ वातावरणासह मध्यम स्वरूपाच्या पावसाची शक्यता वर्तवण्यात आली असली, तरी कोकणात परिस्थिती अधिक गंभीर आहे. रायगड, रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांत अतिमुसळधार पावसाचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे. दुसरीकडे विदर्भ आणि मराठवाड्यात पावसाचा जोर तुलनेने कमी असला तरी अकोला, अमरावती, नागपूर, भंडारा, बुलढाणा, चंद्रपूर, गडचिरोली, गोंदिया, वर्धा, वाशिम आणि यवतमाळ या जिल्ह्यांसाठी यलो अलर्ट जारी करण्यात आला आहे. हवामान तज्ज्ञांच्या मते, बंगालच्या उपसागरातील प्रणाली आणि अरबी समुद्रातून येणाऱ्या दमदार आर्द्रतेमुळे महाराष्ट्रात ३१ जुलैपर्यंत मान्सून सक्रिय राहण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे पुढील काही दिवस हवामानातील चढ-उतार कायम राहू शकतात.
दरवर्षी पावसाचा अंदाज जाहीर होतो; पण समस्या केवळ पावसाची नसते, तर त्यासाठीची तयारी किती झाली आहे, हा खरा प्रश्न असतो. पुणे, मुंबई आणि कोकणातील अनेक भागांत थोड्याशा अतिवृष्टीनेही रस्ते जलमय होतात, वाहतूक ठप्प होते आणि सखल वस्त्यांमध्ये पाणी शिरते. घाटमाथ्यावरील दरडी कोसळण्याच्या घटना, पूरस्थिती आणि वीजपुरवठा खंडित होण्याचे प्रकार दरवर्षी घडतात. त्यामुळे प्रशासनाने आपत्ती व्यवस्थापन यंत्रणा सज्ज ठेवली असली, तरी नागरिकांची सतर्कता तितकीच महत्त्वाची आहे. नदी-नाले, धबधबे आणि घाट परिसरात पर्यटनासाठी जाणाऱ्यांनी विशेष काळजी घ्यावी. ‘सेल्फी’च्या नादात जीव धोक्यात घालण्यापेक्षा हवामान सुधारल्यानंतरच पर्यटनाचा आनंद घ्यावा, असा सल्ला प्रशासन सातत्याने देत आहे.
मान्सून हा महाराष्ट्राच्या अर्थव्यवस्थेचा कणा आहे, पण तोच मान्सून बेफिकिरीमुळे संकटात बदलू शकतो. हवामान विभागाचे इशारे केवळ औपचारिकता नसून संभाव्य धोक्याची पूर्वसूचना असतात. त्यामुळे स्थानिक प्रशासनाच्या सूचनांचे पालन करणे, अनावश्यक प्रवास टाळणे, पुरग्रस्त किंवा दरडप्रवण भागांपासून दूर राहणे आणि हवामानातील ताज्या घडामोडींवर लक्ष ठेवणे आवश्यक आहे. पावसाला दोष देण्यापेक्षा त्याला तोंड देण्याची तयारी अधिक महत्त्वाची आहे. पुढील २४ ते ४८ तास महाराष्ट्रासाठी निर्णायक ठरू शकतात आणि त्यामुळे प्रत्येक नागरिकाने जबाबदारीने वागणे हीच काळाची गरज आहे.