सरकारचा मोठा निर्णय, पण दागिन्यांच्या दुकानात दर खरोखर उतरणार का? बाजारात नव्या चर्चांना उधाण
महाराष्ट्र २४ ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १३ जून २०२६ ।। Gold Silver News: सोन्याचा भाव वाढला की सर्वसामान्यांच्या कपाळावर आठ्या पडतात आणि भाव घसरला की सराफा बाजारात उत्साहाचे फटाके फुटतात. मात्र यावेळी केंद्र सरकारने घेतलेल्या एका निर्णयामुळे बाजारात वेगळ्याच चर्चांना उधाण आले आहे. सरकारने सोन्या-चांदीची ‘बेस इम्पोर्ट प्राईज’ कमी करण्याचा निर्णय जाहीर करताच अनेकांनी आता सोने स्वस्त होणार, अशी आशा व्यक्त केली. पण आर्थिक व्यवहारांचे गणित हे लग्नाच्या मंडपातील वधू-वराच्या पत्रिकेसारखे सरळ नसते. कागदावरचा आकडा बदलला म्हणून दुकानातील दर लगेच बदलतातच असे नाही. त्यामुळे सरकारच्या या निर्णयाकडे आशेने पाहणाऱ्या ग्राहकांनी उत्साहाबरोबर वास्तवाचे भानही ठेवणे गरजेचे आहे.
‘बेस इम्पोर्ट प्राईज’ हा शब्द ऐकला की अनेकांना तो सोन्याचा सरकारी दर वाटतो. प्रत्यक्षात हा कर आकारणीसाठी वापरला जाणारा संदर्भ दर असतो. आयातदार परदेशातून सोने आणतात तेव्हा त्यावर किती कस्टम ड्युटी आकारायची, याचा हिशोब याच दरावर केला जातो. सरकारने आता हा दर कमी केल्याने आयातदारांच्या कराचे गणित काहीसे हलके होणार आहे. सोने १० ग्रॅममागे १,३४३ डॉलर आणि चांदी १ किलोमागे २,०९२ डॉलर या नव्या आधारमूल्यावर आली आहे. यामुळे आयात खर्चात काही प्रमाणात घट होणार असली, तरी त्याचा थेट आणि तात्काळ फायदा ग्राहकांच्या खिशात पडेल, असे समजणे धाडसाचे ठरेल.
कारण सराफा बाजाराचा राजा फक्त सरकार नसतो; आंतरराष्ट्रीय बाजार, डॉलरचा दर, भू-राजकीय संघर्ष, गुंतवणूकदारांची मानसिकता आणि स्थानिक मागणी यांचाही त्यावर तितकाच प्रभाव असतो. एका बाजूला सरकार आयात खर्च कमी करत असते, तर दुसऱ्या बाजूला मध्यपूर्वेतील तणाव, जागतिक आर्थिक अनिश्चितता किंवा डॉलरमधील चढ-उतार सोन्याला पुन्हा महाग करू शकतात. त्यामुळे आयातदारांना मिळालेला दिलासा आणि ग्राहकांना मिळणारा फायदा यामध्ये मोठे अंतर असते. अनेकदा आयात खर्च कमी होतो, पण किरकोळ बाजारात त्याचे प्रतिबिंब दिसण्यासाठी आठवडे किंवा महिने लागू शकतात.
सध्या या निर्णयाचा सर्वात मोठा लाभ मोठ्या आयातदारांना आणि ज्वेलर्सना मिळणार आहे. मात्र ग्राहकांसाठी हा निर्णय भविष्यातील संभाव्य दिलास्याचा संकेत मानला जात आहे. जर आंतरराष्ट्रीय बाजार स्थिर राहिला, डॉलरचा दबाव वाढला नाही आणि देशांतर्गत मागणी नियंत्रणात राहिली, तर सोन्याच्या दरात काही प्रमाणात नरमाई दिसू शकते. पण बाजाराच्या भाषेत सांगायचे तर, हा निर्णय म्हणजे दरकपातीची हमी नाही, तर शक्यतेचे दार उघडणारी किल्ली आहे. त्यामुळे लग्नसराईसाठी किंवा गुंतवणुकीसाठी सोने खरेदी करणाऱ्यांनी अफवांवर नव्हे, तर बाजारातील प्रत्यक्ष घडामोडींवर लक्ष ठेवणेच अधिक शहाणपणाचे ठरणार आहे.