झिजलेल्या विठ्ठल मूर्तीवर होणार विशेष लेपन; २३-२४ जूनला भाविकांनी पंढरपूरला येणे टाळावे, प्रशासनाचे आवाहन
महाराष्ट्र २४ ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १४ जून २०२६ ।। पंढरपूरच्या विठुरायाच्या दर्शनासाठी लाखो वारकरी आणि भाविक वर्षभर आतुरतेने वाट पाहत असतात. ‘येई हो विठ्ठले’चा गजर करत पंढरीची वाट धरणाऱ्या भक्तांसाठी मात्र एक महत्त्वाची सूचना समोर आली आहे. श्री विठ्ठल-रुक्मिणी मंदिर २३ आणि २४ जून रोजी सर्व प्रकारच्या दर्शनासाठी पूर्णपणे बंद राहणार आहे. त्यामुळे या दोन दिवसांत भाविकांना विठ्ठलाचे प्रत्यक्ष दर्शन घेता येणार नाही. मंदिर प्रशासनाने याबाबत अधिकृत घोषणा करत भाविकांनी अनावश्यक प्रवास टाळावा, असे आवाहन केले आहे. कारण यामागे कोणताही धार्मिक कार्यक्रम किंवा सुरक्षेचा प्रश्न नसून, स्वतः विठुरायाच्या मूर्तीचे जतन आणि संवर्धन करण्याचा अत्यंत महत्त्वाचा उपक्रम हाती घेण्यात आला आहे.
शतकानुशतके कोट्यवधी भक्तांच्या श्रद्धेचे केंद्र असलेल्या विठ्ठल मूर्तीवर कालौघात झीज होत असल्याचे तज्ज्ञांच्या पाहणीत स्पष्ट झाले आहे. विशेषतः मूर्तीच्या पायाजवळ खड्डा पडल्याचे आणि इतर भागांवरही झीज झाल्याचे निदर्शनास आले आहे. भक्तांच्या अखंड स्पर्शामुळे आणि नैसर्गिक कारणांमुळे निर्माण झालेली ही झीज आता चिंतेचा विषय बनली होती. त्यामुळे भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभाग, राज्य पुरातत्त्व विभाग आणि मूर्ती संवर्धन क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली विशेष लेपन प्रक्रिया राबविण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. विठ्ठल मूर्तीच्या मूळ दगडाशी सुसंगत अशी दगडाची विशेष पावडर आणि सेंद्रिय रसायनांचा वापर करून झिजलेल्या भागांचे संवर्धन केले जाणार आहे.
ही प्रक्रिया अत्यंत नाजूक आणि तांत्रिक स्वरूपाची असल्यामुळे मंदिर परिसरात संपूर्ण शांतता आणि नियंत्रित वातावरण आवश्यक आहे. त्यामुळे २२ जूनपासून लेपनाची पूर्वतयारी सुरू होणार असून २३ आणि २४ जून हे दोन दिवस मंदिर पूर्णपणे बंद ठेवण्यात येणार आहे. या काळात ना मुखदर्शन, ना पदस्पर्श, ना कोणत्याही प्रकारचे धार्मिक दर्शन उपलब्ध असेल. विठ्ठल-रुक्मिणी मंदिर समितीने स्पष्ट केले आहे की, मूर्तीचे पावित्र्य, सुरक्षा आणि भविष्यातील संरक्षण यासाठी ही प्रक्रिया अत्यावश्यक आहे. श्रद्धेचा केंद्रबिंदू असलेल्या विठुरायाचे अस्तित्व पुढील अनेक पिढ्यांपर्यंत अबाधित राहावे, यासाठी हा निर्णय घेण्यात आला आहे.
आषाढी वारीच्या पार्श्वभूमीवर ही बातमी भाविकांसाठी धक्कादायक वाटू शकते, मात्र यामागचा उद्देश विठ्ठलाच्या मूर्तीचे दीर्घकालीन संरक्षण हाच आहे. लाखो वारकऱ्यांच्या श्रद्धेचा आधार असलेल्या या मूर्तीचे जतन करणे ही केवळ प्रशासनाची नव्हे, तर संपूर्ण भक्तसमाजाची सामूहिक जबाबदारी आहे. त्यामुळे दोन दिवस दर्शन बंद राहणार असले तरी भविष्यातील अनेक वर्षे विठुरायाचे तेजस्वी रूप अबाधित राहावे, यासाठी ही छोटीशी प्रतीक्षा आवश्यक मानली जात आहे. पंढरीच्या वाटेवर निघालेल्या भाविकांनी याची नोंद घेऊन आपल्या प्रवासाचे नियोजन करावे, असे आवाहन मंदिर प्रशासनाने केले आहे.