प्रत्येक क्लिक, प्रत्येक चॅटचा ठेवा जतन; ‘रिकॉल’ फीचरमुळे गोपनीयतेवर मोठा घाला, तज्ज्ञांचा इशारा
महाराष्ट्र २४ ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १५ जून २०२६ ।। आजच्या काळात माणूस स्वतःपेक्षा आपल्या मोबाईल आणि लॅपटॉपवर जास्त विश्वास ठेवतो. बँकेचे व्यवहार, ऑफिसची कागदपत्रे, वैयक्तिक गप्पा, कौटुंबिक फोटो, वैद्यकीय माहिती आणि आर्थिक व्यवहार अशा आयुष्याच्या जवळपास प्रत्येक गोष्टीचा ठाव आता डिजिटल उपकरणांकडे आहे. मात्र, ज्या साधनांवर आपण अंधविश्वास ठेवतो, तीच साधने आपल्या प्रत्येक हालचालीची नोंद ठेवत असतील तर? हाच प्रश्न आता जगभरातील तंत्रज्ञान क्षेत्रात चर्चेचा विषय ठरला आहे. कारण काही सेकंदांच्या अंतराने स्क्रीनवरील घडामोडी टिपून ठेवणारे फीचर आता चर्चेच्या केंद्रस्थानी आले असून, गोपनीयतेच्या मुद्द्यावर मोठा वाद निर्माण झाला आहे.
मायक्रोसॉफ्टने Windows 11 Copilot+ पीसीसाठी सादर केलेले ‘Recall’ हे फीचर वरकरणी अत्यंत उपयुक्त वाटते. तुम्ही काही दिवसांपूर्वी पाहिलेली वेबसाइट, एखादा दस्तऐवज किंवा महत्त्वाची माहिती पुन्हा शोधण्यासाठी हे फीचर मदत करते. मात्र त्यासाठी ते तुमच्या स्क्रीनवरील प्रत्येक क्षणाचे स्क्रीनशॉट सतत जतन करत राहते. म्हणजे तुम्ही बँक खात्याचा पासवर्ड टाइप करत असाल, खासगी संदेश वाचत असाल किंवा संवेदनशील कागदपत्रे उघडत असाल, तरी त्याची नोंद या प्रणालीत राहू शकते. सोयीच्या नावाखाली घरात आणलेला हा डिजिटल मदतनीस नकळत तुमच्यावरच नजर ठेवणारा ‘गुप्त साक्षीदार’ ठरत असल्याची टीका तज्ज्ञांनी केली आहे.
सायबर सुरक्षा क्षेत्रातील जाणकारांनी या फीचरबाबत गंभीर चिंता व्यक्त केली आहे. कारण एकदा स्क्रीनशॉटचा मोठा साठा तयार झाला की त्यात व्यक्तीच्या आयुष्याचा जवळपास संपूर्ण डिजिटल इतिहास जमा होतो. हा डेटा चुकीच्या हातात गेला, हॅक झाला किंवा इतरांनी वापरला तर त्याचे परिणाम अत्यंत गंभीर ठरू शकतात. केवळ गोपनीयतेचाच नव्हे तर स्टोरेजचाही प्रश्न निर्माण होत आहे. हजारो स्क्रीनशॉट्स साठवण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात जागा व्यापली जाते. परिणामी संगणकाची कार्यक्षमताही प्रभावित होऊ शकते. त्यामुळे अनेक तज्ज्ञांनी या फीचरकडे सावधगिरीने पाहण्याचा सल्ला दिला आहे.
धक्कादायक बाब म्हणजे हा धोका केवळ संगणकापुरता मर्यादित नाही. स्मार्टफोनवरील काही अॅक्सेसिबिलिटी फीचर्स आणि थर्ड पार्टी अॅप्सदेखील स्क्रीनवरील माहिती टिपण्याची क्षमता ठेवतात. त्यामुळे वापरकर्त्यांनी आपल्या डिव्हाइसच्या गोपनीयता सेटिंग्जची नियमित तपासणी करणे आवश्यक झाले आहे. Windows 11 वापरणाऱ्यांनी ‘Recall आणि Snapshots’ सेटिंग तपासून गरज नसल्यास ते फीचर बंद करावे. तसेच अँड्रॉइड आणि आयफोन वापरकर्त्यांनी स्क्रीन रेकॉर्डिंग व अॅक्सेसिबिलिटी परवानग्या तपासून अनावश्यक अॅप्सना प्रवेश रोखावा. अन्यथा उद्या तुमचेच गुपित तुमच्या डिव्हाइसकडे सुरक्षित राहील, याची हमी कुणीच देऊ शकणार नाही.