३० अंशांत युरोप होरपळला; उष्णतेच्या तडाख्याने हजारो कुटुंबांवर दु:खाचा डोंगर
महाराष्ट्र २४ ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ३० जून २०२६ ।। युरोप म्हटले की डोळ्यासमोर बर्फाच्छादित पर्वत, थंडगार वारे आणि आल्हाददायक वातावरण उभे राहते. पण यंदा त्या थंड खंडाने जणू उन्हाशीच मैत्री केली आहे. भारतीय पर्यटक जिथे गारव्याच्या शोधात पोहोचतात, तिथेच आता उष्णतेचा कहर सुरू झाला आहे. जर्मनी, फ्रान्स, ब्रिटन, स्पेन आणि इतर अनेक देशांमध्ये तापमान ३० ते ३५ अंशांच्या पुढे गेल्यानंतर परिस्थिती इतकी गंभीर झाली की उष्णतेनेच मृत्यूचे तांडव सुरू केले. भारतीयांसाठी ३३ अंश तापमान फारसे धक्कादायक वाटणार नाही; पण थंड हवामानाची सवय असलेल्या युरोपसाठी तेच तापमान जीवघेणे ठरले आहे. रस्ते तापले, जंगले धगधगली आणि हजारो कुटुंबांच्या आयुष्यात दु:खाचा काळोख पसरला.
गेल्या दहा दिवसांत उष्णतेच्या लाटेमुळे युरोपभर १,३०० हून अधिक जणांचा मृत्यू झाल्याची धक्कादायक माहिती समोर आली आहे. त्यापैकी सर्वाधिक फटका फ्रान्सला बसला असून सुमारे एक हजार नागरिकांचा जीव गेला आहे. तापमानाचा पारा इतका वाढला की काही भागांतील महामार्ग वितळू लागले आणि वाहतुकीसाठी ते बंद करावे लागले. दुसरीकडे जंगलांमध्ये वणवे पेटल्याने अग्निशमन यंत्रणांवर प्रचंड ताण निर्माण झाला आहे. एकेकाळी थंड वाऱ्यांसाठी प्रसिद्ध असलेले शहर आज उष्णतेच्या झळांनी होरपळत आहे. हवामानातील हा बदल केवळ अस्वस्थ करणारा नाही, तर भविष्यातील गंभीर संकटाची स्पष्ट घंटा आहे.
जागतिक हवामान संघटनेने युरोप हा जगातील सर्वाधिक वेगाने तापणारा खंड असल्याचा इशारा यापूर्वीच दिला होता आणि त्याची प्रचिती आता प्रत्यक्षात येत आहे. जलवायू परिवर्तन, वाढते हरितगृह वायू आणि अल निनोच्या प्रभावामुळे जगभरातील हवामानाचा समतोल ढासळत आहे. जर्मनी आणि ब्रिटनसारख्या देशांमध्ये दशकातील सर्वाधिक तापमानाची नोंद झाली असून उष्णतेने अनेक जुने विक्रम मोडले आहेत. ही केवळ एका ऋतूची घटना नसून बदलत्या पर्यावरणाचे गंभीर चित्र आहे. पृथ्वीचा ताप वाढत असताना त्याची किंमत सामान्य नागरिकांना जीव गमावून मोजावी लागत आहे.
युरोपातील ही परिस्थिती भारतासाठीही धोक्याची घंटा ठरत आहे. हवामान तज्ज्ञांच्या मते, अल निनो सक्रिय राहिल्यास भारतातील मान्सूनवर त्याचा परिणाम होऊ शकतो. अनेक भागांत पावसाचे असमान वितरण, दुष्काळसदृश्य स्थिती आणि वाढते तापमान यांची शक्यता नाकारता येत नाही. त्यामुळे हवामान बदल हा केवळ परिषदांमधील चर्चेचा विषय राहिलेला नाही; तो प्रत्येक देशाच्या अर्थव्यवस्थेपासून शेतीपर्यंत आणि प्रत्येक नागरिकाच्या जीवनाशी जोडलेला प्रश्न बनला आहे. युरोपमध्ये धगधगणारे हे उन्हाचे संकट जगाला एक स्पष्ट संदेश देत आहे—निसर्गाशी केलेली बेपर्वाई अखेर माणसालाच महागात पडते.