हवाई हल्ले, सामुद्रधुनी बंद, तेलबाजार हादरला; महासत्तांच्या अहंकाराची किंमत पुन्हा जगभरातील सामान्य नागरिक मोजणार
महाराष्ट्र २४ ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १३ जुलै २०२६ ।। India Weather Update: America Air Strikes: मध्य पूर्वेच्या वाळवंटात पुन्हा एकदा दारुगोळ्याचा धूर उठला आहे. अमेरिकेच्या भीषण हवाई हल्ल्यांनी इराणला लक्ष्य केले आणि जगभरातील बाजारपेठांनी क्षणार्धात धसका घेतला. एका व्यापारी जहाजावरील हल्ल्याच्या प्रत्युत्तरात अमेरिकेने लष्करी शक्तीचे प्रदर्शन केले, तर इराणने होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद करण्याचा इशारा देत जगाच्या अर्थव्यवस्थेच्या गळ्यावरच हात ठेवला. महासत्तांच्या या संघर्षात गोळ्या सीमांवर झाडल्या जातात; पण त्यांचे तुकडे जगभरातील नागरिकांच्या खिशात घुसतात. पेट्रोल, डिझेल, गॅस, महागाई आणि बाजारातील अस्थिरता यांची झळ सर्वसामान्यांनाच बसते. युद्धाचे रणांगण हजारो किलोमीटर दूर असले, तरी त्याची राख प्रत्येक देशाच्या अर्थकारणावर पडते.
अमेरिकेने ही कारवाई सुरक्षा आणि प्रत्युत्तराच्या नावाखाली केल्याचे सांगितले. इराणने त्याला आक्रमण म्हणत जागतिक व्यापाराच्या सर्वात महत्त्वाच्या सागरी मार्गांपैकी एक असलेल्या होर्मुझ सामुद्रधुनीवर निर्बंध घालण्याची भूमिका घेतली. जगातील मोठ्या प्रमाणातील कच्च्या तेलाची वाहतूक याच मार्गाने होत असल्याने हा प्रश्न केवळ दोन देशांचा उरत नाही. तो जगभरातील उद्योग, वाहतूक, महागाई आणि आर्थिक स्थैर्याशी जोडला जातो. युद्धात पहिला बळी सत्याचा असतो, असे म्हणतात; पण दुसरा बळी अर्थव्यवस्थेचा असतो, हे पुन्हा अधोरेखित झाले आहे.
या संघर्षाची दुसरी बाजूही तितकीच गंभीर आहे. एकीकडे बॉम्बवर्षाव सुरू असताना दुसरीकडे शस्त्रनिर्मितीचा वेग वाढल्याच्या घोषणा होत आहेत. संरक्षणाच्या नावाखाली अधिक शस्त्रे, अधिक ड्रोन आणि अधिक लष्करी तयारीचा गजर सुरू आहे. संवादाचा मार्ग अरुंद होत असताना दारुगोळ्याचे कारखाने मात्र दिवस-रात्र धगधगत आहेत. शांततेच्या परिषदांपेक्षा युद्धसरावांना अधिक महत्त्व मिळू लागले, तर मानवतेच्या भविष्यावरच प्रश्नचिन्ह उभे राहते. महासत्तांच्या प्रतिष्ठेच्या लढाईत सामान्य माणसाचे आयुष्य हा सर्वात स्वस्त सौदा ठरतो.
जगाला आज नव्या रणशिंगाची नव्हे, तर नव्या संयमाची गरज आहे. प्रत्येक हवाई हल्ला पुढच्या प्रत्युत्तराला जन्म देतो आणि प्रत्येक प्रत्युत्तर नव्या संघर्षाची बीजे पेरतो. इतिहासाने अनेकदा दाखवून दिले आहे की, युद्ध जिंकणारे असतात; पण त्याची किंमत मात्र सर्वच राष्ट्रांना चुकवावी लागते. तेलाचे दर वाढतात, व्यापार विस्कळीत होतो, महागाई उसळते आणि अस्थिरतेची साखळी जगभर पसरते. शक्तीचे प्रदर्शन क्षणिक टाळ्या मिळवू शकते; पण टिकाऊ विजय संवाद, संयम आणि मुत्सद्देगिरीतच दडलेला असतो. अन्यथा होर्मुझमध्ये उठलेली आग उद्या जगाच्या प्रत्येक अर्थव्यवस्थेच्या दारात धगधगत उभी राहील.