पावसाचा इशारा आला की प्रशासन जागे; नागरिक मात्र नशिबावरच!
महाराष्ट्र २४ ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १६ जुलै २०२६ ।। राज्यात पुन्हा एकदा ढगांनी आकाश व्यापले, वाऱ्यांनी वेग घेतला आणि हवामान खात्याने यलो अलर्टचा झेंडा फडकावला. एवढे झाले की प्रशासनाच्या बैठका सुरू, सूचना सुरू आणि नागरिकांच्या मोबाईलवर इशाऱ्यांचा पाऊस सुरू! पण प्रश्न असा आहे की, पाऊस पडण्यापूर्वी जागे होणारे हे राज्य आणि पाऊस थांबल्यावर पुन्हा झोपी जाणारे प्रशासन यांच्यात फरक तरी किती? प्रत्येक वर्षी तीच कथा. आधी उकाड्याने होरपळ, मग पावसाचा अंदाज, त्यानंतर अलर्ट, आणि पहिल्याच सरीत रस्ते जलतरण तलाव बनतात. हवामान खात्याचा अंदाज बदलत नाही; बदलत नाही ती सरकारी निष्क्रियताही. निसर्ग आपले काम प्रामाणिकपणे करतो, पण व्यवस्था मात्र अजूनही ढगांवरच अवलंबून आहे.
भारतीय हवामान विभागाने सातारा, सोलापूर आणि धाराशिवसाठी यलो अलर्ट दिला आहे. विजांचा कडकडाट, ताशी ४० ते ६० किलोमीटर वेगाने वाहणारे वारे आणि मुसळधार सरींचा इशारा देण्यात आला आहे. मुंबई, ठाणे, पालघर, पुणे, रायगड, रत्नागिरी, नाशिक, बीड, लातूर, परभणी, हिंगोली, नांदेडसह अनेक जिल्ह्यांनाही सावध राहण्याचा सल्ला आहे. पण नागरिकांना हवामान खात्याच्या इशाऱ्यापेक्षा रस्त्यांवरील खड्डे, तुंबलेली गटारे आणि वीजपुरवठा खंडित होण्याचीच अधिक भीती वाटते. कारण पावसाचे संकट निसर्ग निर्माण करतो; त्याचे संकटात रूपांतर प्रशासनाच्या निष्काळजीपणामुळे होते.
पुण्यात पुढील काही दिवस हलक्या ते मध्यम स्वरूपाच्या पावसाची शक्यता व्यक्त होत आहे. बंगालच्या उपसागरातील कमी दाबाच्या पट्ट्याचा परिणाम राज्यावर दिसू लागला आहे. पण हवामान बदलले म्हणून शहरांचे नशीब बदलत नाही. प्रत्येक वर्षी कोट्यवधी रुपयांच्या नालेसफाईच्या घोषणा होतात, पूरनियंत्रणाचे आराखडे मांडले जातात, स्मार्ट सिटीची स्वप्ने रंगवली जातात; आणि पहिल्याच मुसळधार पावसात त्या सर्व योजनांचा रंग वाहून जातो. मग अधिकारी म्हणतात, “अनपेक्षित पाऊस होता!” जणू जुलै महिन्यात पाऊस पडणे हीच सर्वात मोठी नैसर्गिक दुर्घटना आहे!
पाऊस हा शत्रू नाही; तो जीवनाचा आधार आहे. पण नियोजनाचा अभाव, अतिक्रमणे, निकृष्ट कामे आणि केवळ कागदावरील विकास यामुळे प्रत्येक पावसाळा भीतीचा हंगाम बनतो. हवामान खात्याचा यलो अलर्ट म्हणजे केवळ नागरिकांसाठी इशारा नसून प्रशासनासाठी आरशात पाहण्याची संधी आहे. ढगांवर दोष टाकून जबाबदारी झटकण्याचे दिवस आता संपले पाहिजेत. कारण पावसाच्या प्रत्येक सरीसोबत नागरिकांचा संयमही वाहून जात आहे. निसर्ग आपले कर्तव्य पार पाडत आहे; आता व्यवस्था तरी जागी होणार की पुन्हा पुढच्या अलर्टची वाट पाहणार, हा खरा प्रश्न आहे.