दहा दिवसांनी धावली डेक्कन क्वीन; प्रवाशांनी दिलासा घेतला, प्रश्न मात्र कायम
महाराष्ट्र २४ ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १६ जुलै २०२६ ।। मुंबई-पुणे रेल्वे मार्गावर अखेर पुन्हा शिट्टी वाजली आणि दहा दिवसांच्या प्रतीक्षेनंतर डेक्कन क्वीन व इंटरसिटी रूळावर परतल्या. लोणावळा-कर्जत घाटात दरड कोसळली, मार्ग बंद झाला आणि लाखो प्रवाशांचे वेळापत्रक कोलमडले. रेल्वे प्रशासनाने अहोरात्र मेहनत करून मार्ग खुला केला, हे निश्चितच कौतुकास्पद आहे. पण प्रश्न असा आहे की, दरड पडल्यावर यंत्रणा धावते, मग दरड पडूच नये यासाठी ती आधी का धावत नाही? पावसाळा हा दरवर्षी नवीन येणारा पाहुणा नाही. घाट विभागात दरडी कोसळण्याचा धोका जुना आहे, तरीही प्रत्येक वेळी तोच गोंधळ, तोच विलंब आणि तीच दिलास्याची भाषा!
या मार्गावर रोज प्रवास करणाऱ्या नोकरदार, विद्यार्थी आणि व्यावसायिकांचे गेल्या दहा दिवसांत अक्षरशः हाल झाले. बससेवा महाग, रस्त्यावर प्रचंड वाहतूक आणि वेळेचा अपव्यय. रेल्वे बंद झाली की मुंबई-पुणे महामार्गावर गाड्यांची रांग आणि प्रवाशांच्या चेहऱ्यावरची चिडचिड वाढते. डेक्कन क्वीन ही केवळ ट्रेन नाही; ती दोन शहरांतील हजारो कुटुंबांच्या रोजच्या जीवनाची शिरा आहे. त्यामुळे सेवा बंद होणे म्हणजे फक्त रेल्वे उशिरा येणे नव्हे, तर संपूर्ण आर्थिक आणि सामाजिक चक्र विस्कळीत होणे आहे.
१,२०० हून अधिक कर्मचारी आणि अभियंत्यांनी काम करून मार्ग पूर्ववत केला, मलबा हटवण्यासाठी विशेष यंत्रसामग्री वापरली, मालगाड्यांची चाचणी घेतली आणि मग प्रवासी सेवा सुरू केली. हे सर्व स्वागतार्ह आहे. पण दरवेळी आपत्कालीन मोहीम राबवण्यापेक्षा कायमस्वरूपी प्रतिबंधात्मक उपाययोजना का होत नाहीत? घाटातील संवेदनशील भागांचे नियमित भूगर्भीय परीक्षण, मजबूत संरक्षण भिंती, आधुनिक सेन्सर प्रणाली आणि पावसाळ्यापूर्वी व्यापक तपासणी या गोष्टी केवळ अहवालांतच राहतात का? रेल्वेचे कौतुक करताना या प्रश्नांनाही तितक्याच ठामपणे विचारले पाहिजे.
आज प्रवाशांनी सुटकेचा नि:श्वास टाकला आहे. डेक्कन क्वीन पुन्हा धावत आहे, इंटरसिटीनेही वेग पकडला आहे आणि अप लाइन सुरू होण्याची प्रतीक्षा आहे. पण ही घटना पुन्हा एकदा आठवण करून देते की, पायाभूत सुविधा केवळ उद्घाटनांनी मजबूत होत नाहीत; त्या सातत्यपूर्ण देखभाल आणि दूरदृष्टीने टिकतात. दहा दिवसांनी सुरू झालेली ट्रेन ही दिलास्याची बातमी आहे, पण दर पावसाळ्यात प्रवाशांना अशाच परीक्षेला सामोरे जावे लागणार असेल, तर ही केवळ सेवा पुनर्संचयित होण्याची बातमी नाही; ती आपल्या नियोजनातील कमतरतेचीही कबुली आहे. दरड हटली खरी, पण व्यवस्थेच्या विचारांवर पडलेले दगड अजून हलायचे आहेत.