“फक्त बोला, तक्रार तयार” म्हणत नागरिकांच्या हातात दिले डिजिटल अस्त्र; आता माफियांची लपाछपी कठीण
महाराष्ट्र २४ ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १६ जुलै २०२६ ।। Tukaram Mundhe News: राज्यात गुटखा, भेसळयुक्त अन्न, बनावट औषधे आणि नियम धाब्यावर बसवणाऱ्या व्यापाऱ्यांचे दिवस भरले की काय, अशी परिस्थिती निर्माण झाली आहे. कारण सरकारी कार्यालयात अर्ज घेऊन धावपळ करणाऱ्या नागरिकांना आता थेट कृत्रिम बुद्धिमत्तेची साथ मिळणार आहे. अन्न व औषध प्रशासनाचे आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी “फक्त बोला, तक्रार आपोआप तयार होईल” अशी व्यवस्था सुरू करून सरकारी यंत्रणेला नव्या युगात ढकलले आहे. अनेकदा लोकांना भेसळ दिसते, निकृष्ट औषधांचा अनुभव येतो; पण तक्रार कशी करायची, कुठे करायची, कोण ऐकणार, या प्रश्नांमुळे ते गप्प बसतात. त्या गप्पीवरच भेसळीचा बाजार तेजीत राहिला. आता मात्र सामान्य माणसाच्या आवाजालाच पुराव्याचे रूप देण्याचा प्रयत्न झाला आहे. त्यामुळे आता “तक्रार लिहिता येत नाही” हा बहाणा संपला, पण “कारवाई झाली नाही” हा प्रश्नही तितक्याच ताकदीने विचारला जाणार आहे.
सरकारी कार्यालयात तंत्रज्ञान आले की अनेकदा मोठ्या घोषणा होतात; पण नागरिक मात्र पुन्हा रांगेतच उभा राहतो. त्यामुळे या उपक्रमाची खरी परीक्षा उद्घाटनात नाही, तर अंमलबजावणीत आहे. एआयने तक्रार लिहिली, संबंधित अधिकाऱ्याला पाठवली, विलंब झाला तर पुढच्या अधिकाऱ्याकडे पोहोचवली, हे ऐकायला आकर्षक आहे. पण त्यानंतर दोषीवर कारवाई झाली का? निकृष्ट माल जप्त झाला का? परवाने रद्द झाले का? न्यायालयात खटले उभे राहिले का? याची उत्तरेच या योजनेचे यश ठरवतील. कारण आपल्या देशात फाईल हलण्यापेक्षा तिच्यावरची धूळ जास्त वेगाने साचते, अशी जनतेची धारणा अजूनही बदललेली नाही.
भेसळ हा केवळ व्यापाराचा गुन्हा नसतो; तो थेट नागरिकांच्या जीवाशी खेळ असतो. नकली औषध म्हणजे रुग्णाच्या आशेवरचा वार आणि भेसळयुक्त अन्न म्हणजे कुटुंबाच्या ताटात वाढलेले विष. अशा वेळी कठोर प्रशासनाची गरज असते. तुकाराम मुंढे यांनी गेल्या काही दिवसांत राज्यभर धाडसत्र सुरू करून अनेकांना धक्का दिला आहे. आता नागरिकांनाही या लढाईत सहभागी करून घेण्याचा निर्णय महत्त्वाचा आहे. शासन एकटे सर्वत्र पोहोचू शकत नाही; पण जागरूक नागरिक आणि तत्पर प्रशासन एकत्र आले, तर भेसळीच्या साम्राज्याला हादरा देणे शक्य आहे. मात्र प्रत्येक तक्रारीची निष्पक्ष चौकशी झाली पाहिजे, निरपराधांना त्रास होता कामा नये आणि दोषींना कोणतीही राजकीय वा आर्थिक ढाल मिळता कामा नये.
आजच्या काळात मोबाईल प्रत्येकाच्या हातात आहे; आता त्याच मोबाईलला लोकहिताचे शस्त्र बनवण्याची वेळ आली आहे. नागरिकांनीही केवळ सोशल मीडियावर संताप व्यक्त करण्याऐवजी अधिकृत तक्रार नोंदवली पाहिजे. सरकारने तक्रार ऐकण्याचा मार्ग खुला केला आहे, आता कारवाईची गतीही तितकीच धारदार ठेवावी लागेल. अन्यथा एआयच्या चमकदार घोषणाही सरकारी फलकावरच्या रंगासारख्या फिकट होतील. पण जर प्रत्येक तक्रारीवर वेळेत कारवाई झाली, तर भेसळखोरांना पहिल्यांदाच नागरिकांच्या आवाजाची खरी भीती वाटू लागेल. सरकारची खरी ताकद कायद्यात नसते; ती नागरिकांच्या विश्वासात असते. आणि तो विश्वास टिकवण्यासाठी घोषणा नव्हे, तर परिणाम दिसले पाहिजेत.
अन्नातील आणि औषधातील भेसळीच्या तक्रारासाठी टोल फ्री नंबर- (FDA Complaint Number)
टोल फ्री क्रमांक : 1800222365
ई-मेल : jc-foodhq@gov.in