आठ दिवस गाड्यांचा खोळंबा; निसर्गाच्या एका फटक्याने रेल्वे व्यवस्थेची मर्यादा पुन्हा उघडी
महाराष्ट्र २४ ।। प्रतिनिधी ।। दि. १८ जुलै २०२६ ।। मुंबई–पुणे मार्ग म्हणजे महाराष्ट्राची आर्थिक जीवनवाहिनी. हजारो नोकरदार, विद्यार्थी, व्यापारी आणि उद्योगविश्वाचा श्वास या रेल्वेमार्गावर चालतो. पण सह्याद्रीच्या एका दरडीने पुन्हा एकदा दाखवून दिले की, निसर्गापुढे अभियांत्रिकीचे मोठमोठे दावे क्षणात कोसळू शकतात. लोणावळा–कर्जत दरम्यान झालेल्या दरड कोसळण्याच्या घटनेनंतर मध्य रेल्वेला १८ ते २५ जुलैपर्यंत अनेक एक्स्प्रेस, लोकल आणि महत्त्वाच्या गाड्या रद्द, वळविणे किंवा शॉर्ट टर्मिनेट करण्याचा निर्णय घ्यावा लागला आहे. प्रवाशांच्या सुरक्षिततेला सर्वोच्च प्राधान्य देणे आवश्यकच; मात्र या निर्णयामुळे लाखो प्रवाशांचे नियोजन अक्षरशः रुळावरून घसरले आहे. तिकीट काढले, बॅगा भरल्या आणि स्टेशनवर पोहोचल्यावर गाडीच रद्द असल्याचे कळणे, यापेक्षा मोठा मनस्ताप दुसरा कोणता?
चेन्नई एक्स्प्रेस, हैदराबाद एक्स्प्रेस, शिर्डी, सातारा, इंदूर, जोधपूर, कोल्हापूर अशा अनेक महत्त्वाच्या गाड्या काही दिवसांसाठी रद्द करण्यात आल्या आहेत. अनेक गाड्यांचे मार्ग दौंड–मनमाड–इगतपुरी किंवा सुरतमार्गे वळविण्यात आले आहेत, तर काही गाड्या पुणे किंवा खडकी येथेच थांबविण्यात येणार आहेत. रेल्वे प्रशासनाने पर्यायी व्यवस्था केली असली, तरी अतिरिक्त प्रवासाचा वेळ, बदललेले वेळापत्रक आणि वाढलेली गर्दी यांचा त्रास प्रवाशांनाच सहन करावा लागणार आहे. प्रत्येक पावसाळ्यात अशीच यादी प्रसिद्ध होते आणि प्रवाशांना पुन्हा त्याच अडचणींचा सामना करावा लागतो. मग प्रश्न असा पडतो की, दरडी कोसळण्याची ठिकाणे वर्षानुवर्षे तीच असताना कायमस्वरूपी प्रतिबंधात्मक उपाय का होत नाहीत?
या संकटात रेल्वे कर्मचाऱ्यांचे काम मात्र कौतुकास्पद आहे. कठीण भौगोलिक परिस्थितीत, सततच्या पावसात आणि जीव धोक्यात घालून कर्मचारी मलबा हटविण्याचे आणि मार्ग पूर्ववत करण्याचे काम करत आहेत. ही मेहनत नाकारता येणार नाही. मात्र प्रत्येक पावसाळ्यात ‘युद्धपातळीवर काम सुरू आहे’ हेच वाक्य ऐकण्यापेक्षा, अशी वेळच येऊ नये यासाठी कायमस्वरूपी संरक्षणभिंती, आधुनिक भूस्खलन निरीक्षण प्रणाली आणि संवेदनशील भागांचे मजबूत अभियांत्रिकीकरण आवश्यक आहे. संकटानंतर धावपळ करण्यापेक्षा संकट टाळण्याची तयारी अधिक महत्त्वाची असते.
पुढील आठ दिवस मुंबई–पुणे रेल्वेने प्रवास करणाऱ्यांनी घरातून निघण्यापूर्वी आपल्या गाडीची स्थिती तपासणे हीच सर्वात मोठी खबरदारी ठरणार आहे. रेल्वे हेल्पलाइन, NTES ॲप आणि अधिकृत अद्यतनांवर लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे. प्रवाशांनी संयम बाळगणे आवश्यक असले, तरी प्रशासनानेही अशा नैसर्गिक आपत्तींसाठी अधिक सक्षम, दीर्घकालीन आणि विश्वासार्ह व्यवस्था उभारण्याची वेळ आता निघून गेली आहे. कारण दरड केवळ डोंगरावरून कोसळत नाही; ती प्रवाशांच्या वेळेवर, नियोजनावर आणि व्यवस्थेवरील विश्वासावरही कोसळते.