सायबर चोरांचा नवा डाव; दोन मिनिटांची खबरदारी लाखोंचे नुकसान वाचवू शकते
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २६ जुलै २०२६ ।। डिजिटल भारताची जितकी गाजावाजा होत आहे, तितक्याच वेगाने सायबर गुन्हेगारांनीही आपले जाळे विणले आहे. पूर्वी चोर घराचे कुलूप फोडायचे, आता ते मोबाईलवरील एका लिंकच्या माध्यमातून बँक खाते फोडतात. सध्या ई-चलानच्या नावाखाली सुरू झालेली फसवणूक ही त्याच नव्या गुन्हेगारीचे भयावह उदाहरण आहे. वाहतूक नियम मोडल्याचा बनावट संदेश पाठवून नागरिकांच्या भीतीवर डल्ला मारण्याचा हा उद्योग आता देशभर वेगाने पसरत आहे.
मोबाईलवर अचानक एक संदेश येतो. “तुमच्या वाहनाचे ई-चलान प्रलंबित आहे. तात्काळ भरावे, अन्यथा दंडात्मक कारवाई होईल.” एवढा संदेश वाचताच अनेकांच्या छातीत धडकी भरते. घाईघाईने दिलेल्या लिंकवर क्लिक केले जाते आणि तिथून सुरू होते आर्थिक लुटीचे नवे प्रकरण. भीती निर्माण करायची, घाई करायला लावायची आणि एका क्लिकमध्ये खात्यावर हात साफ करायचा, एवढाच या सायबर चोरांचा धंदा आहे.
या बनावट संदेशांमध्ये पेमेंटसाठी दिलेली लिंक अधिकृत असल्याचा भास निर्माण केला जातो. नागरिक त्यावर क्लिक करून बँकेचे तपशील, डेबिट किंवा क्रेडिट कार्डची माहिती आणि ओटीपी भरतात. एवढी माहिती मिळताच फसवणूक करणारे काही क्षणांतच खात्यातील रक्कम गायब करतात. काही प्रकरणांमध्ये लिंकवर क्लिक करताच मोबाईलमध्ये मालवेअर डाउनलोड होते आणि त्यानंतर मोबाईलमधील वैयक्तिक माहितीही सायबर गुन्हेगारांच्या हाती जाते.
या फसवणुकीपासून बचाव करण्याचा सर्वात सोपा उपाय म्हणजे लिंकची तपासणी. सरकारी किंवा वाहतूक विभागाकडून येणाऱ्या अधिकृत ई-चलानच्या संकेतस्थळाच्या शेवटी .gov.in हा डोमेन असतो. उदाहरणार्थ, अधिकृत ई-चलान संकेतस्थळ echallan.parivahan.gov.in आहे. मात्र संदेशात .com, .net, .xyz, .apk किंवा bit.ly यांसारख्या लिंक दिसत असतील, तर तो धोक्याचा इशारा समजावा. अशा लिंकवर क्लिक करणे म्हणजे चोराला स्वतःहून घराची चावी देण्यासारखे आहे.
अनेकदा लोक “कदाचित चलान आले असेल” या भीतीने घाईघाईत पैसे भरतात. पण खरी शहाणपणाची गोष्ट म्हणजे मोबाईलवरील संदेशावर विश्वास ठेवण्यापेक्षा अधिकृत संकेतस्थळावर जाऊन वाहन क्रमांक टाकून चलानाची खात्री करणे. दोन मिनिटे तपासणीसाठी खर्च केल्यास आयुष्यभराची बचत सुरक्षित राहू शकते.
जर चुकून अशा फसवणुकीचे बळी ठरलात, तर एक क्षणही वाया घालवू नका. तातडीने आपल्या बँकेशी संपर्क साधून कार्ड, नेटबँकिंग किंवा संबंधित सेवा बंद करा. त्यानंतर राष्ट्रीय सायबर हेल्पलाइन १९३० वर तक्रार नोंदवा आणि अधिकृत पोर्टलवर ऑनलाइन तक्रार दाखल करा. वेळेत केलेली कारवाई अनेकदा आर्थिक नुकसान रोखण्यास किंवा परत मिळवण्यास मदत करू शकते.
सायबर गुन्हेगारांचे सर्वात मोठे शस्त्र म्हणजे नागरिकांची भीती आणि घाई. त्यामुळे कोणताही संदेश आला तरी आधी पडताळणी, नंतरच कृती हेच डिजिटल युगातील सर्वात प्रभावी संरक्षण आहे. एका चुकीच्या क्लिकची किंमत कधी कधी संपूर्ण आयुष्याची बचत ठरू शकते.