शाखेनुसार व्याजदरातील गोंधळाला आळा; मोठ्या ठेवींवर बँकांना स्वतंत्र दराची मुभा
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ३ ऑगस्ट २०२६ ।। मुदत ठेवी म्हणजे सामान्य माणसाच्या पैशांचा किल्ला. शेअर बाजाराची धावपळ नको, म्युच्युअल फंडाची जोखीम नको आणि पैसा सुरक्षित हवा, म्हणून लाखो भारतीय FDचा आधार घेतात. त्यामुळे RBIच्या ठेवींशी संबंधित नियमांमधील बदल किंवा स्पष्टीकरणाकडे गुंतवणूकदारांचे लक्ष असणे साहजिक आहे. मात्र सोशल मीडियावर फिरणाऱ्या माहितीत “१ ऑक्टोबर २०२६पासूनच शाखानिहाय समान व्याजदराचा नवा नियम पहिल्यांदा लागू होणार” असा अर्थ काढला जात आहे. प्रत्यक्षात RBIच्या विद्यमान मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, समान रक्कम आणि समान दिवशी स्वीकारलेल्या ठेवींवर बँकांनी सर्व शाखांमध्ये समान व्याजदर ठेवणे अपेक्षित आहे.
म्हणजे ग्राहकाला याचा फायदा काय? एखाद्या बँकेच्या एका शाखेत FDसाठी एक दर आणि दुसऱ्या शाखेत त्याच प्रकारच्या ठेवीसाठी वेगळा दर अशी मनमानी चालू नये, हा त्यामागचा मुख्य हेतू आहे. RBIच्या नियमांनुसार ठेवींवरील व्याजदर बँकेने आधीच जाहीर केलेल्या दरपत्रकानुसार असावेत आणि ते पारदर्शक असणे आवश्यक आहे. त्यामुळे FD करण्यापूर्वी ग्राहकाने केवळ “जास्त व्याज” या आमिषाला बळी न पडता बँकेच्या अधिकृत संकेतस्थळावरील दर, मुदत, ज्येष्ठ नागरिकांसाठीचा अतिरिक्त दर आणि मुदतपूर्व पैसे काढण्याच्या अटी तपासणे अधिक शहाणपणाचे ठरेल.
मोठ्या ठेवींवर मात्र खेळ वेगळा आहे. RBIच्या नियमांनुसार ठेवीची रक्कम मोठी असल्यास, म्हणजे बल्क डिपॉझिटच्या श्रेणीत येत असल्यास, बँकांना वेगळे व्याजदर देण्याची मुभा आहे. मात्र हा फरक नियमबद्ध पद्धतीने असावा लागतो. त्यामुळे “सर्व FDना एकच व्याजदर” असा सरसकट अर्थ काढणे चुकीचे आहे. सामान्य गुंतवणूकदारासाठी महत्त्वाचा मुद्दा एवढाच—आपली FD कोणत्या श्रेणीत येते आणि त्या रकमेवर कोणता दर लागू आहे, हे आधी समजून घ्या.
आणखी एक गैरसमज दूर करणे गरजेचे आहे. या नियमांमुळे १ ऑक्टोबरपासून FDचे व्याज अचानक वाढणार किंवा कमी होणार, असे RBIने सांगितलेले नाही. व्याजदर ठरवताना बँकांना मुदत आणि ठेवीच्या आकारासारख्या घटकांचा विचार करण्याची मुभा आहे. त्यामुळे “ऑक्टोबरपासून FDवर मोठा व्याजवाढीचा बंपर फायदा” अशा जाहिरातींपासून सावध राहा. सुरक्षित गुंतवणूक ही फक्त व्याजदराच्या आकड्याने ठरत नाही; बँकेची विश्वासार्हता, मुदत, कर परिणाम आणि पैसे वेळेपूर्वी काढल्यास होणारी कपात हेही तितकेच महत्त्वाचे आहेत. पैशांच्या बाबतीत चमकदार घोषणा ऐकण्यापेक्षा RBIचे नियम वाचणे—हाच खरा शहाणपणाचा मार्ग!