सनस्क्रीनच्या कथित बनावट लिस्टिंगवरून कोर्टात धाव; ऑनलाइन खरेदीदारांसाठी महत्त्वाचा इशारा
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ११ ऑगस्ट २०२६ ।।ऑनलाइन खरेदी स्वस्त, सोपी आणि घरपोच असल्यामुळे ग्राहकांची पावले दुकानांपेक्षा मोबाईलच्या स्क्रीनकडे अधिक वळली आहेत. पण स्क्रीनवर दिसणारी वस्तू खरी आहे की फक्त तिचे छायाचित्र अस्सल आहे, हा प्रश्न आता पुन्हा ऐरणीवर आला आहे. सन फार्मास्युटिकल्सशी संबंधित कथित बनावट सनस्क्रीन उत्पादनांच्या ऑनलाइन लिस्टिंगवरून दिल्ली उच्च न्यायालयात कारवाईचा मुद्दा समोर आला आहे. कंपनीने Meesho प्लॅटफॉर्मवर तिच्या ब्रँड नावाने काही उत्पादने विकली जात असल्याचा आक्षेप घेतला असून, ‘Bello Photostable’ आणि ‘Photostable Gold’ या नावांशी संबंधित कथित बनावट उत्पादनांच्या लिस्टिंगकडे न्यायालयाचे लक्ष वेधण्यात आल्याचे सांगितले जाते. मात्र, उपलब्ध न्यायालयीन नोंदींवरून या विशिष्ट प्रकरणात सर्व संबंधित उत्पादने न्यायालयाने अंतिमतः ‘बनावट’ ठरवली आहेत, असा निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही. त्यामुळे ग्राहकांनी घाबरण्यापेक्षा सावध राहणे अधिक महत्त्वाचे आहे.
ऑनलाइन बाजारपेठेची खरी गंमत अशी की, दुकानात वस्तू घेताना दुकानदाराला चार प्रश्न विचारता येतात; ऑनलाइन मात्र फोटो, किंमत आणि काही चमकदार रिव्ह्यू पाहून आपण ‘ऑर्डर करा’ बटण दाबतो. पण कॉस्मेटिक्स आणि त्वचेवर थेट वापरल्या जाणाऱ्या उत्पादनांच्या बाबतीत हा निष्काळजीपणा महागात पडू शकतो. यापूर्वीही दिल्ली उच्च न्यायालयासमोर Meesho वर कथित बनावट आरोग्यविषयक उत्पादने सूचीबद्ध केल्याची प्रकरणे आली आहेत. सप्टेंबर २०२५ मधील एका प्रकरणात न्यायालयीन नोंदींमध्ये Meesho वरील कथित बनावट उत्पादनांच्या तुलनेत मूळ उत्पादनांचे पॅकेजिंग, ट्रेडमार्क आणि FSSAI तपशील यातील फरक नोंदवण्यात आला होता. म्हणजे ऑनलाइन प्लॅटफॉर्मवर उत्पादन दिसते म्हणून ते अधिकृत विक्रेत्याकडूनच आले आहे, असे गृहीत धरणे धोक्याचे ठरू शकते.
विशेषतः सनस्क्रीन, सीरम, क्रीम, फेसवॉश किंवा इतर त्वचाविषयक उत्पादने घेताना उत्पादनाचा निर्माता, बॅच क्रमांक, उत्पादन व समाप्ती तारीख आणि विक्रेत्याची माहिती तपासणे गरजेचे आहे. किंमत बाजारभावापेक्षा अक्षरशः जमिनीखाली गेली असेल तर ग्राहकांनी आनंदाने उडी मारण्याआधी दोनदा विचार करावा. कारण ‘स्वस्तात मिळाले’ आणि ‘खरे उत्पादन मिळाले’ या दोन गोष्टी एकच नसतात. Meesho वर Photostable Gold नावाची उत्पादने सूचीबद्ध असल्याचे सध्या ऑनलाइन दिसते; मात्र त्या प्रत्येक लिस्टिंगची अधिकृतता किंवा प्रामाणिकता केवळ प्लॅटफॉर्मवरील रेटिंगवरून ठरवता येत नाही.
ऑनलाइन शॉपिंगमध्ये ग्राहकाची पहिली सुरक्षा म्हणजे त्याची स्वतःची तपासणी. उत्पादन हातात आल्यानंतर पॅकेजिंगमध्ये छेडछाड, चुकीचे स्पेलिंग, संशयास्पद लेबल, अस्पष्ट बॅच क्रमांक किंवा वेगळा वास-रंग जाणवल्यास ते वापरण्याची घाई करू नका. संबंधित ब्रँडच्या अधिकृत संकेतस्थळावर उत्पादनाची माहिती आणि विक्रेता तपासा; गरज पडल्यास प्लॅटफॉर्मवर तक्रार नोंदवा. कोर्टात एखाद्या लिस्टिंगवर कारवाई झाली म्हणजे प्लॅटफॉर्मवरील प्रत्येक उत्पादन बनावट, असा अर्थ होत नाही; पण अशा प्रकरणांनी ग्राहकांना एक धडा नक्की दिला आहे—ऑनलाइन खरेदीत स्वस्त किंमत पाहण्यापेक्षा उत्पादनाची अस्सलता पाहणे जास्त महत्त्वाचे आहे. कारण त्वचेवर लावायची वस्तू असो किंवा औषधासारखे उत्पादन, ‘रिव्ह्यू पाच स्टार आहेत’ एवढ्यावर विश्वास ठेवणे ही ग्राहकांची स्वतःचीच जोखीम ठरू शकते.