१०८ किमीच्या महत्त्वाकांक्षी मार्गासाठी फेरसर्वेक्षण; प्रकल्पाचा डीपीआर तयार असतानाही पुन्हा हालचाली, कोकणवासीयांच्या आशा मात्र कायम
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २२ ऑगस्ट २०२६ ।। कोकण आणि पश्चिम महाराष्ट्राला थेट रेल्वेने जोडण्याचे स्वप्न तब्बल तीन दशकांहून अधिक काळ कागदावरच धावत आहे. आता वैभववाडी–कोल्हापूर रेल्वेमार्गाचे पुन्हा फेरसर्वेक्षण करण्यात येणार असल्याची माहिती मध्य रेल्वेचे महाव्यवस्थापक राजीव श्रीवास्तव यांनी दिल्याने प्रकल्प पुन्हा चर्चेत आला आहे. पण या बातमीतील गोडवा जितका आहे, तितकीच त्यामागची बोचरी वस्तुस्थितीही आहे—या मार्गासाठी यापूर्वी अनेक सर्वेक्षणे झाली आहेत. उपलब्ध माहितीनुसार मार्च २०२६ मध्ये केंद्र सरकारने या सुमारे १०८ किलोमीटरच्या प्रकल्पाचा डीपीआर तयार झाल्याचे संसदेत सांगितले होते. डीपीआरनंतर संबंधित राज्ये आणि इतर भागधारकांशी सल्लामसलत तसेच नीती आयोग, अर्थ मंत्रालय आदींच्या मंजुरीची प्रक्रिया अपेक्षित असल्याचे केंद्राने स्पष्ट केले होते.
म्हणजे प्रकल्प पुन्हा ‘सर्वेक्षणाच्या स्टेशनवर’ आला आहे. २०२६ मध्ये या मार्गासाठी एलआयडीएआर हवाई सर्वेक्षणही करण्यात आल्याचे वृत्त आहे. त्यापूर्वीही विविध टप्प्यांवर सर्वेक्षणे झाली आहेत. त्यामुळे आता प्रश्न रेल्वे मार्गाचा आहे की सर्वेक्षणांचा, असा संतप्त सवाल स्थानिकांकडून उपस्थित होणे स्वाभाविक आहे. उपलब्ध अधिकृत माहितीनुसार या नव्या रेल्वेमार्गाची लांबी सुमारे १०८ किमी असून तो कोल्हापूरच्या श्री छत्रपती शाहू महाराज टर्मिनसला वैभववाडीशी जोडणार आहे. केंद्र सरकारने २०१९ मध्ये या प्रकल्पाला मंजुरी देताना सुमारे ३,४३९ कोटी रुपयांचा अंदाजित खर्च नमूद केला होता; मात्र त्यावेळी दिलेली पूर्णत्वाची मुदत प्रत्यक्षात साध्य झालेली नाही.
हा मार्ग प्रत्यक्षात आला तर केवळ प्रवाशांच्या सोयीपुरता त्याचा फायदा मर्यादित राहणार नाही. कोकणातील हापूस आंबा, मासळी, भाजीपाला आणि अन्य माल पश्चिम महाराष्ट्रातील बाजारपेठेत जलद पोहोचवणे शक्य होईल. उलट पश्चिम महाराष्ट्रातून कोकणात जाणाऱ्या जीवनावश्यक वस्तूंची वाहतूकही स्वस्त आणि सुलभ होऊ शकते. पर्यटनाच्या दृष्टीने तर गणपतीपुळे, रत्नागिरी, भाट्ये, मालवण, तारकर्ली यांसारख्या किनारी भागांना कोल्हापूर, सांगली आणि पुढील पश्चिम महाराष्ट्रातून थेट रेल्वे संपर्क मिळू शकतो. केंद्र सरकारनेही पूर्वी या मार्गामुळे कोकण आणि पश्चिम महाराष्ट्रासह अनेक जिल्ह्यांना आर्थिक फायदा होण्याची शक्यता नमूद केली होती.
मात्र या सगळ्या शक्यता प्रत्यक्षात आणण्यासाठी सर्वेक्षणापेक्षा मंजुरी, निधी, भूसंपादन आणि प्रत्यक्ष बांधकाम महत्त्वाचे आहे. मार्चमध्ये डीपीआर तयार असल्याचे केंद्राने सांगितले आणि आता पुन्हा फेरसर्वेक्षणाची बातमी येत आहे, ही विसंगतीच कोकणवासीयांच्या संयमाची परीक्षा घेणारी आहे. काही वृत्तांत या मार्गावर ताशी ११० किमी वेगाने रेल्वे धावण्याची आणि विविध स्थानकांवर थांबे देण्याची शक्यता नमूद केली आहे; मात्र १ तास ३६ मिनिटांचा प्रवासकाल, ७० वळणे आणि ११ स्थानकांचा तपशील अंतिम अधिकृत वेळापत्रक समजणे योग्य ठरणार नाही. कोकणाला पश्चिम महाराष्ट्राशी जोडणारी ही रेल्वे स्वप्नवत आहे; पण आता कोकणवासीयांना आणखी सर्वेक्षण नको, तर प्रत्यक्ष रेल्वे मार्गाचे काम सुरू झाल्याचे दृश्य हवे आहे.