‘४० टक्के नोकऱ्या माणसांसाठी राखीव ठेवा’; कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या वेगवान घोड्याला लगाम घालण्याची मागणी
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २८ ऑगस्ट २०२६ ।।Bill Gates AI warning : कृत्रिम बुद्धिमत्ता आली, कामे सोपी झाली, वेग वाढला आणि जगाने टाळ्या वाजवल्या. पण आता प्रश्न असा आहे की, या टाळ्या वाजवणाऱ्या हातांत उद्या कामच उरणार का? Bill Gates यांनी AI च्या वाढत्या ताकदीबाबत गंभीर इशारा देत समाजाने सध्याच्या नोकऱ्यांपैकी तब्बल ४० टक्क्यांपर्यंत कामे माणसांसाठी राखीव ठेवण्याचा विचार करावा, असे मत व्यक्त केले आहे. Microsoftचे सहसंस्थापक असलेल्या गेट्स यांनी या संकल्पनेला ‘Human Reserved’ असे स्वरूप दिले आहे. त्यांच्या मते, AI आणि रोबोट्स एखादे काम अधिक वेगाने व स्वस्तात करू शकत असले तरी प्रत्येक ठिकाणी माणसाची जागा मशीनने घेणे समाजाच्या हिताचे ठरणार नाही.
रॉयटर्सला दिलेल्या मुलाखतीत गेट्स यांनी रोजगार बाजारात होऊ शकणाऱ्या मोठ्या उलथापालथीची चिंता व्यक्त केली. AI केवळ संगणकावरची किरकोळ कामे हिसकावून घेईल, असे नाही; तर पुढील काळात बौद्धिक आणि शारीरिक अशा दोन्ही प्रकारच्या कामांवर त्याचा परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे ‘नवीन कौशल्य शिका आणि दुसरी नोकरी मिळवा’ हा एकमेव उपाय पुरेसा ठरणार नाही, अशी त्यांची भूमिका आहे. त्यांनी AIच्या वापरातून कंपन्यांना मिळणाऱ्या आर्थिक फायद्यावर कर लावून त्यातून कामगारांसाठी सामाजिक सुरक्षा व्यवस्था उभारण्याचाही विचार मांडला आहे. मशीनला पगार नको, रजा नको; पण माणसाला बेरोजगार केल्यावर समाजाला किती मोठी किंमत मोजावी लागेल, हाच खरा प्रश्न आहे.
भारतासारख्या प्रचंड युवा लोकसंख्या असलेल्या देशासाठी हा इशारा अधिक महत्त्वाचा ठरतो. नोकरी ही केवळ महिनाअखेरीस मिळणारी पगाराची पावती नसते; ती कुटुंबाचा आधार, माणसाची ओळख आणि समाजातील प्रतिष्ठेचा धागा असते. मोठ्या प्रमाणावर रोजगार कमी झाले तर त्याचा परिणाम अर्थव्यवस्थेपासून कुटुंबव्यवस्थेपर्यंत होऊ शकतो. जागतिक आर्थिक मंचाच्या जानेवारी २०२६ मधील विश्लेषणानुसार, जगातील निम्म्याहून अधिक व्यावसायिक नेत्यांना AIमुळे विद्यमान नोकऱ्या कमी होण्याची शक्यता वाटते, तर केवळ २४ टक्के जणांना नवीन नोकऱ्या निर्माण होतील अशी अपेक्षा आहे.
गेट्स यांनी AIच्या धोक्यांवर नियंत्रणासाठी आंतरराष्ट्रीय पातळीवरील सहकार्याचीही गरज व्यक्त केली आहे. अण्वस्त्र नियंत्रण, नागरी उड्डाण सुरक्षा आणि जागतिक करारांच्या धर्तीवर AIसाठी देखरेखीची यंत्रणा उभारता येईल, असे त्यांचे मत आहे. प्रश्न AI थांबवण्याचा नाही, तर तिच्या वेगाला माणुसकीची दिशा देण्याचा आहे. कारण उद्या मशीनने सगळे काम केले आणि माणसाच्या हातात फक्त रिकामा वेळ उरला, तर त्या प्रगतीला प्रगती म्हणायचे की समाजाच्या नव्या संकटाची सुरुवात, याचे उत्तर जगाला लवकरच शोधावे लागेल.