तुमच्या नावावरचे सिम तपासा, नाहीतर मोठा फटका

बनावट कागदपत्रे, अनधिकृत SIM आणि IMEI छेडछाडीवर दूरसंचार विभागाचा इशारा

महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २४ सप्टेंबर २०२६ ।। मोबाईल हातात आहे म्हणून तो सुरक्षित आहे, असा समज करून घेण्याची वेळ आता संपली आहे. तुमच्या नावावर एखादे सिमकार्ड तुमच्या नकळत सुरू असेल किंवा मोबाईलचा IMEI क्रमांक छेडछाड केलेला असेल, तर त्याचे परिणाम केवळ सायबर फसवणुकीपुरते मर्यादित राहू शकत नाहीत. दूरसंचार विभागाने नागरिकांना बनावट कागदपत्रांवर सिम घेणे, स्वतःच्या नावावरील SIM दुसऱ्याला देणे आणि IMEI क्रमांकात अनधिकृत बदल करण्यापासून स्पष्टपणे सावध केले आहे.

यामागे केवळ इशारा नाही, तर प्रत्यक्ष कारवाईचे उदाहरणही आहे. दूरसंचार विभागाच्या मध्य प्रदेश LSAने दिलेल्या माहितीनुसार, छत्तीसगडमधील एका पॉइंट ऑफ सेल (PoS) एजंटने नागरिकांच्या ओळखपत्रांचा त्यांच्या माहिती किंवा संमतीशिवाय वापर करून तब्बल २५ मोबाईल कनेक्शन्स सक्रिय केली. हे प्रकरण समोर आल्यानंतर संबंधित PoSला ब्लॅकलिस्ट करण्यात आले. या २५ क्रमांकांची Digital Intelligence Platform (DIP)वर तपासणी करण्यात आली आणि संशयास्पद क्रमांकांची पुनर्पडताळणी करून आवश्यक ते क्रमांक निष्क्रिय करण्यात आले.

प्रश्न आता नागरिकांच्या सावधगिरीचा आहे. तुमच्या नावावरचे सिमकार्ड दुसऱ्याला देणे किंवा भाड्याने वापरायला देणे टाळा. बनावट कागदपत्रे, दुसऱ्याची ओळख किंवा फसवणुकीच्या मार्गाने सिम मिळवू नका. तसेच बदलता येणारे SIM Box, छेडछाड केलेले IMEI आणि अनधिकृत Calling Line Identity (CLI) वापरणेही कायद्याच्या कचाट्यात आणू शकते. दूरसंचार अधिनियम, २०२३च्या कलम ४२(३)नुसार अशा काही प्रकारांसाठी तीन वर्षांपर्यंत कारावास, ५० लाख रुपयांपर्यंत दंड किंवा दोन्ही अशी शिक्षा होऊ शकते. ही कृत्ये दखलपात्र आणि अजामीनपात्र असल्याचेही कायद्यात नमूद आहे.

मग नागरिकांनी करायचे काय? यासाठी सरकारने ‘संचार साथी’ व्यासपीठ उपलब्ध करून दिले आहे. TAFCOP सुविधेद्वारे आपल्या नावावर किती मोबाईल कनेक्शन्स आहेत, हे तपासता येते. अनोळखी किंवा आपल्या परवानगीशिवाय सुरू झालेले कनेक्शन आढळल्यास त्याची तक्रार करून ते बंद करण्याची प्रक्रिया करता येते. तसेच CEIR-KYM सुविधेद्वारे मोबाईलचा IMEI क्रमांक तपासता येतो. *#06# डायल करून मिळालेला १५ अंकी IMEI क्रमांक पोर्टलवर तपासता येतो; SMSद्वारे KYM <IMEI> हा मजकूर १४४२२ क्रमांकावरही पाठवता येतो.

डिजिटल जगात ओळखपत्र म्हणजे केवळ कागदाचा तुकडा नाही आणि SIM म्हणजे केवळ फोन चालवण्याचे साधन नाही. तुमच्या नावावरचा एक अनोळखी क्रमांक उद्या कोणत्या गैरप्रकारात वापरला जाईल, हे सांगता येत नाही. त्यामुळे ‘संचार साथी’वर तपासणी करण्यासाठी काही मिनिटे द्या; कारण निष्काळजीपणाची किंमत नंतर खूप मोठी ठरू शकते.