होर्मुझ सामुद्रधुनी खुली करण्यासाठी तीन अटी; अणुचर्चा पुन्हा सुरू करण्याचीही तयारी
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २६ सप्टेंबर २०२६ ।। युद्धाच्या धुरातही कधी कधी चर्चेची खिडकी उघडते. इराण आणि अमेरिकेतील संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर आता अशीच एक खिडकी उघडण्याची चिन्हे दिसत आहेत. इराणने अमेरिकेसमोर सात दिवसांचा प्रस्ताव ठेवला असून, अमेरिकी लष्करी दबाव कमी झाला आणि ठरावीक अटी मान्य झाल्या, तर होर्मुझची सामुद्रधुनी सात दिवसांत पुन्हा खुली करण्याची तयारी दर्शविली आहे. हा प्रस्ताव कतारच्या मध्यस्थीमार्फत अमेरिकेपर्यंत पोहोचवण्यात आल्याचे इराणचे परराष्ट्रमंत्री अब्बास अराघची यांनी संयुक्त राष्ट्रांच्या महासभेच्या पार्श्वभूमीवर सांगितले.
इराणने अमेरिकेसमोर ठेवलेल्या अटींचा गाभा स्पष्ट आहे. पहिली अट म्हणजे इराणी बंदरांवरील अमेरिकी नौदलाची नाकेबंदी हटवणे. दुसरी म्हणजे इराणच्या तेलविक्रीवरील अमेरिकी निर्बंधांमध्ये सवलत देणे. तिसरी मागणी म्हणजे लेबनानचा समावेश असलेला प्रादेशिक युद्धविराम. या अटी मान्य झाल्यास होर्मुझमधून व्यावसायिक वाहतूक पुन्हा सुरू करण्यास आणि अणुकार्यक्रमावरील चर्चेला चालना देण्यास इराण तयार असल्याचे सांगण्यात आले आहे.
मात्र या प्रस्तावाचा अर्थ युद्ध संपले, असा अजून काढता येणार नाही. Reutersच्या २५ सप्टेंबरच्या वृत्तानुसार, एका वरिष्ठ इराणी अधिकाऱ्याने स्पष्ट केले की अमेरिकेने सर्व मागण्या मान्य करेपर्यंत होर्मुझ बंदच राहू शकतो. त्याचबरोबर इराण आपल्या अणुकार्यक्रमाबाबत कोणतीही सवलत देणार नसल्याचेही त्या अधिकाऱ्याने सांगितले. म्हणजेच एका हातात चर्चेचा प्रस्ताव आणि दुसऱ्या हातात कठोर अटी—तेहरानची भूमिका सध्या अशीच दिसते.
या घडामोडीला आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेचेही महत्त्व आहे. होर्मुझची सामुद्रधुनी ही जगातील महत्त्वाच्या तेलवाहतूक मार्गांपैकी एक असल्याने तिच्यावरील तणावाचा परिणाम कच्च्या तेलाच्या किमती आणि जागतिक पुरवठ्यावर होतो. इराणकडून सात दिवसांत मार्ग खुला करण्याच्या संकेतांनंतर तेलाच्या दरांमध्ये घसरण झाल्याचेही वृत्त आले आहे. त्यामुळे या प्रस्तावाकडे केवळ अमेरिका-इराण संघर्ष म्हणून पाहणे पुरेसे नाही; त्याचे परिणाम ऊर्जा बाजारापासून सामान्य ग्राहकाच्या इंधनखर्चापर्यंत पोहोचू शकतात.
दरम्यान, चीनचे अध्यक्ष शी जिनपिंग २३ ते २५ सप्टेंबरदरम्यान अमेरिकेच्या दौऱ्यावर होते. शी यांनी डोनाल्ड ट्रम्प यांच्याशी चर्चेत अमेरिका आणि इराणने पुन्हा संवादाच्या मार्गावर यावे, अशी भूमिका मांडली. दुसरीकडे, २६ सप्टेंबरला Reutersने दिलेल्या वृत्तानुसार, इराण अमेरिकेच्या अधिकृत उत्तराची प्रतीक्षा करत आहे; अमेरिकेने प्रस्ताव नाकारल्याचे एका वृत्तात म्हटले असले तरी त्यावर अद्याप अधिकृत अमेरिकी उत्तर स्पष्ट झालेले नाही. त्यामुळे पुढचे सात दिवस युद्धाच्या नव्हे, तर मुत्सद्देगिरीच्या कसोटीचे ठरणार आहेत.