महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २८ सप्टेंबर २०२६ ।।
महाराष्ट्रातील २६५ तालुक्यांमध्ये ‘ट्रिगर-१’अंतर्गत दुष्काळी स्थिती जाहीर झाल्याने शेतकऱ्यांसमोरील संकट कायम आहे. मात्र, हवामान विभागाच्या ताज्या अंदाजामुळे पुढील काही दिवसांत काही भागांना वादळी पावसाची साथ मिळण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
२८ सप्टेंबरला मध्य महाराष्ट्र आणि मराठवाड्याच्या काही भागांत मेघगर्जना, विजांचा कडकडाट आणि सोसाट्याच्या वाऱ्यांसह पावसाची शक्यता आहे. २९ सप्टेंबरला मध्य महाराष्ट्रात हा प्रभाव कायम राहण्याचा अंदाज असून कोकण-गोवा विभागातही वादळी हवामानाचा इशारा देण्यात आला आहे. त्यामुळे पुढील ४८ ते ७२ तास शेतकऱ्यांसाठी लक्ष ठेवण्याचे ठरणार आहेत.
मात्र, या पावसाच्या शक्यतेचा अर्थ महाराष्ट्राचे दुष्काळी संकट संपले असा काढणे धोकादायक ठरेल. राज्य सरकारने ३५८ पैकी २६५ तालुक्यांत ‘ट्रिगर-१’ लागू केला आहे. हा निर्णय पावसातील मोठी तूट आणि दीर्घ कोरड्या कालावधीच्या निकषांवर आधारित आहे. त्यामुळे एखाद्या-दोन दिवसांच्या सरींनी पाण्याचे आणि शेतीचे संपूर्ण गणित बदलणार नाही.
पाऊस येतोय; पण प्रश्न अजून मोठा आहे
महाराष्ट्रात यंदाच्या पावसाने शेतकऱ्यांना अक्षरशः अंदाजाच्या खेळात उभे केले आहे. कधी ढग दाटतात, कधी वारे फिरतात आणि कधी पावसाच्या दोन सरी पडून आभाळ पुन्हा कोरडे होते. अशा परिस्थितीत खरीप पिकांचे नुकसान, पाणीसाठ्यांची चिंता आणि पुढील रब्बी हंगामाचे नियोजन यांचा प्रश्न अधिक गंभीर झाला आहे.
२८ सप्टेंबरच्या हवामान विभागाच्या ताज्या विभागीय अंदाजानुसार मध्य महाराष्ट्रात मेघगर्जना, विजांचा कडकडाट आणि सोसाट्याच्या वाऱ्याचा इशारा आहे. पुणे, सातारा, कोल्हापूर, सांगली, सोलापूर, नाशिक आणि अहमदनगर परिसरातील काही भागांना या बदलत्या हवामानाचा परिणाम जाणवू शकतो. मराठवाड्यातही २८ सप्टेंबरला अशाच स्वरूपाच्या वादळी हवामानाची शक्यता आहे; मात्र २९ सप्टेंबरला या विभागासाठी विभागीय स्तरावर इशारा नाही.
कोकणात २८ सप्टेंबरला विशेष इशारा नसला तरी २९ आणि ३० सप्टेंबरला मेघगर्जना आणि विजांच्या कडकडाटासह हवामान बदलण्याची शक्यता हवामान विभागाने नोंदवली आहे. विदर्भासाठी मात्र २८ ते ३० सप्टेंबरदरम्यान विभागीय स्तरावर कोणताही इशारा नाही. त्यामुळे ‘संपूर्ण महाराष्ट्रात जोरदार पाऊस’ असे चित्र सध्या दिसत नाही.
दुसरीकडे, राज्यातील २६५ तालुक्यांमध्ये दुष्काळी स्थिती जाहीर झाल्याने सरकारसमोर मदतीचा मोठा प्रश्न उभा आहे. ‘ट्रिगर-१’ ही दुष्काळ व्यवस्थापनातील सुरुवातीची पायरी असून त्याअंतर्गत कर्ज पुनर्रचना, महसूल सवलती आणि कृषी कर्जवसुलीला मुदतवाढ यांसारख्या उपाययोजना लागू होतात.
म्हणूनच पुढील ७२ तासांकडे केवळ ‘पाऊस येणार’ म्हणून पाहण्यापेक्षा ‘कुठे किती पाऊस पडतो’ हे महत्त्वाचे ठरणार आहे. शेतकऱ्यांना आता ढगांचे दर्शन नव्हे, तर जमिनीला भिजवणारा पाऊस हवा आहे. आभाळ फिरले आहे; पण दुष्काळाचे सावट अजून दूर गेलेले नाही.