एकाच वजनाच्या दागिन्यांच्या किमती दुकानागणिक बदलतात; मेकिंग चार्ज, वेस्टेज आणि शुद्धतेच्या नावाखाली होणारी आकारणी तपासा, हॉलमार्कचा HUID क्रमांक पडताळल्याशिवाय खरेदी करू नका!
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।।दिवाळी, धनत्रयोदशी आणि सोन्याचे नाते अतूट! मात्र सोन्याची खरेदी करताना ग्राहकांच्या खिशाला नेमकी किती कात्री लागते, याचा हिशेब अनेकदा दुकानातून बाहेर पडल्यानंतरच समजतो. एकाच वजनाचा आणि सारख्याच शुद्धतेचा दागिना दोन वेगवेगळ्या सराफांकडे वेगवेगळ्या किमतीत मिळतो, याचे कारण केवळ सोन्याचा बाजारभाव नसतो. मेकिंग चार्ज, वेस्टेज आणि इतर आकारण्यांमुळे अंतिम बिलात मोठी तफावत निर्माण होते. ६ नोव्हेंबर रोजी भारतीय बाजारात सोन्याचे स्थानिक दर सुमारे १ लाख ४१ हजार ८०० रुपये प्रति १० ग्रॅमच्या आसपास होते. आंतरराष्ट्रीय बाजारातील घडामोडी आणि मागणीमुळे दरात चढ-उतार सुरू आहेत. मात्र, नमूद केलेला १,४२,३१८ रुपयांचा दर आणि १.२३ टक्क्यांची घसरण कोणत्या बाजारपेठेच्या किंवा कराराच्या संदर्भातील आहे, हे स्पष्ट नसल्याने तो सार्वत्रिक किरकोळ दर समजू नये.
सोने खरेदी करताना पहिली गोष्ट म्हणजे कॅरेट आणि शुद्धता. २४ कॅरेट, २२ कॅरेट आणि १८ कॅरेट सोन्याचे दर सारखे नसतात. त्यामुळे दागिना किती कॅरेटचा आहे, त्याची शुद्धता किती आणि प्रत्यक्ष सोन्याचे वजन किती, हे बिलात स्पष्ट असले पाहिजे. दुसरी महत्त्वाची बाब म्हणजे मेकिंग चार्ज. डिझाइन, घडणावळ आणि ज्वेलर्सच्या धोरणानुसार हे शुल्क बदलते. त्यामुळे एकाच दागिन्याच्या प्रकारासाठी किमान दोन-तीन दुकानांतील दरांची तुलना करा. तिसरी गोष्ट म्हणजे वेस्टेज चार्ज. दागिना बनवताना होणाऱ्या कथित सोन्याच्या नुकसानीच्या नावाखाली आकारली जाणारी रक्कम तपासा. वेस्टेज आणि मेकिंग चार्ज स्वतंत्र आहेत की एकत्र, याचा लेखी खुलासा मागा. ग्राहकांनी केवळ सोन्याच्या दराकडे पाहून खरेदीचा निर्णय घेऊ नये.
यापेक्षाही महत्त्वाची बाब म्हणजे हॉलमार्क! भारतीय मानक ब्युरोने (BIS) सोन्याच्या दागिन्यांवर BIS चिन्ह, शुद्धतेचा आकडा आणि सहा अंकी अल्फान्यूमेरिक HUID क्रमांक अनिवार्य केला आहे. हा क्रमांक BIS Care अॅपमधील ‘Verify HUID’ सुविधेद्वारे तपासता येतो. दागिन्याच्या शुद्धतेबाबत शंका असल्यास मान्यताप्राप्त केंद्रात तपासणी करण्याचाही पर्याय ग्राहकांकडे आहे. त्याचबरोबर बिलात सोन्याचे वजन, सोन्याचा दर, मेकिंग चार्ज, इतर आकारण्या आणि अंतिम रक्कम स्पष्ट असावी. सोन्याच्या दागिन्यांच्या विक्रीवर एकूण व्यवहारमूल्यावर तीन टक्के जीएसटी लागू होतो, हेही लक्षात घ्यावे. BIS नुसार हॉलमार्किंग शुल्क प्रतिदागिना ४५ रुपये आहे; मात्र ते मेकिंग किंवा वेस्टेज शुल्क नाही. सोन्याच्या झगमगाटात ग्राहकांची फसवणूक होऊ नये, यासाठी खरेदीपूर्वी दरपत्रक आणि बिल तपासणे हाच खरा शहाणपणा आहे.