महाराष्ट्र 24 | विशेष प्रतिनिधी | दि. १५ फेब्रुवारी २०२६ || न्यायाधीश परिपूर्ण नसतात, आणि ते नसल्यामुळे न्यायालयीन नेतृत्व कमकुवत होत नाही; पण अपूर्ण असताना परिपूर्ण असल्याचा आव आणणे मात्र न्यायव्यवस्थेसाठी घातक ठरते, असे स्पष्ट प्रतिपादन भारताचे सरन्यायाधीश Surya Kant यांनी केले. Commonwealth Judicial Educators यांच्या ११व्या द्वैवार्षिक बैठकीच्या उद्घाटनप्रसंगी प्रमुख वक्ते म्हणून बोलताना त्यांनी न्यायालयीन नेतृत्वाच्या दृष्टिकोनात आमूलाग्र बदलाची गरज व्यक्त केली. न्यायासनावर बसल्यानंतर व्यक्ती देवत्व प्राप्त करते, हा समज चुकीचा असल्याचे त्यांनी ठामपणे सांगितले. न्यायाधीशांमध्येही आत्मपरीक्षण, चुका मान्य करण्याची तयारी आणि सातत्याने शिकण्याची वृत्ती असली पाहिजे, असे ते म्हणाले.
न्याय देताना केवळ कायद्याच्या शब्दशः अर्थावर न थांबता त्यामागील सामाजिक संदर्भ समजून घेण्याची क्षमता न्यायाधीशांमध्ये असावी, यावर त्यांनी भर दिला. “आपल्यासाठी आदरणीय ठरलेले न्यायाधीश कधीच स्वतःला परिपूर्ण म्हणाले नाहीत,” असे सांगत त्यांनी नम्रतेचे महत्त्व अधोरेखित केले. नम्रता ही केवळ वैयक्तिक सद्गुण नसून व्यावसायिक सुरक्षाकवच आहे. समाज सतत बदलतो, नवी आव्हाने आणि गुंतागुंतीचे प्रश्न समोर येतात. अशा वेळी न्यायाधीशांची समज, संवेदनशीलता आणि बदल स्वीकारण्याची तयारी यांची खरी कसोटी लागते, असे त्यांनी नमूद केले.
न्यायालयीन नेतृत्व म्हणजे केवळ अधिकार गाजवणे नव्हे, तर विश्वास निर्माण करणे होय, असे सांगत त्यांनी पूर्वग्रहांवर मात करण्याची गरज व्यक्त केली. न्यायाधीशांनी स्वतःला प्रश्न विचारण्याची सवय लावली पाहिजे; कारण न्यायासनावर बसलेली व्यक्तीही माणूसच असते. चुकांची जाणीव आणि सुधारण्याची तयारी हीच न्यायव्यवस्थेची खरी ताकद आहे. ‘मी परिपूर्ण’ हा अहंकार दूर ठेवून पारदर्शक, संवेदनशील आणि उत्तरदायी न्यायदानाची दिशा स्वीकारली, तरच लोकांचा न्यायालयांवरील विश्वास अधिक दृढ होईल, असा आशावाद त्यांनी व्यक्त केला.