महाराष्ट्र 24 | विशेष प्रतिनिधी | दि. १८ फेब्रुवारी २०२६ || इतिहास कधी कधी वाळूच्या कणांत लपून बसतो—आणि योग्य क्षणी जगाला चकित करतो! इजिप्तच्या पूर्वेकडील वाळवंटात, खडकाळ सुकारी पर्वत परिसरात तब्बल 3,000 वर्षांपासून वाळूत गाडलेलं एक भव्य ‘सोन्याचं शहर’ पुरातत्त्वज्ञांनी उघड केलं आहे. हा शोध इतिहासातील सर्वात मोठ्या सुवर्ण-उद्योग केंद्रांपैकी एक मानला जातो. हे केवळ खाण नव्हतं; तर नियोजनबद्ध पद्धतीने उभारलेलं प्रगत सोने प्रक्रिया संकुल होतं—जिथे लोक राहत, काम करत, पूजा करत आणि व्यापारही करत. वाळूखाली इतकी शाबूत रचना सापडणं, हे संशोधकांसाठीही थक्क करणारं ठरलं आहे.
हा शोध इजिप्तच्या पर्यटन आणि पुरातन वास्तू मंत्रालयाच्या पुढाकाराने सुरू असलेल्या “जुन्या सोन्याचे शहर पुनरुज्जीवित करणे” प्रकल्पांतर्गत लागला. अधिकृत माहिती Egypt State Information Service वर प्रसिद्ध झाली असून, सर्वोच्च पुरातन वास्तू परिषदेचे प्रमुख मोहम्मद इस्माईल खालेद यांनी याला “जाणीवपूर्वक, अत्यंत कौशल्यपूर्ण औद्योगिक ऑपरेशन” असे संबोधले आहे. येथे केवळ विखुरलेली अवजारे किंवा भग्न भिंती नाहीत; तर संपूर्ण उद्योगाभोवती उभारलेली वसाहत सापडली आहे. विशेष म्हणजे, या भागात आजही सोने उत्खनन सुरू आहे—म्हणजे हजारो वर्षांची सुवर्ण परंपरा आजतागायत जिवंत आहे.
पुरातत्त्वीय अवशेषांमध्ये सोन्याच्या शिरा वेगळ्या करण्यासाठी दगडी पाट्या, गाळण्याची खोरे, टाक्या आणि मातीच्या भट्ट्या सापडल्या. म्हणजेच येथे सोने केवळ काढलं जात नव्हतं, तर वितळवून शुद्धही केलं जात होतं. या ठिकाणी फारोनिक काळासोबत रोमन आणि इस्लामिक कालखंडातील वास्तूंचेही पुरावे मिळाले आहेत, यावरून या परिसराचा दीर्घकालीन वापर सिद्ध होतो. खाण संकुलाजवळ राहण्यायोग्य घरे, साठवण जागा आणि धार्मिक स्थळांच्या खुणा सापडल्याने हे शहर एक गजबजलेलं औद्योगिक-नागरी केंद्र होतं, हे स्पष्ट होतं. वाळवंटाच्या शांततेत हजारो वर्षं झोपलेलं हे ‘सोन्याचं शहर’ आता इतिहासाच्या पानांवर नव्या तेजाने झळकणार आहे.