महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २० मे २०२६ ।। आकाशातून जणू आग ओतली जात आहे आणि पृथ्वीवरचा प्रत्येक श्वास तापलेल्या भट्टीतून निघतोय, अशी अवस्था सध्या महाराष्ट्रात निर्माण झाली आहे. सकाळी आठ वाजताच सूर्य डोक्यावर येऊन बसतो आणि दुपारपर्यंत रस्ते अक्षरशः धगधगत्या तव्याप्रमाणे तापतात. भारतीय हवामान विभागाने शुक्रवारपर्यंत उष्णतेचा ‘ऑरेंज अलर्ट’ जारी केला असून प्रशासनाने नागरिकांना सतर्क राहण्याचं आवाहन केलं आहे. दुपारी १२ ते ४ या वेळेत घराबाहेर पडू नका, असा इशारा दिला जातोय; पण पोटासाठी रोज उन्हात राबणाऱ्या मजुराला, शेतकऱ्याला किंवा रस्त्यावर व्यवसाय करणाऱ्या माणसाला हा सल्ला ऐकूनही सावली मिळत नाही. उन्हाळा आता ऋतू राहिलेला नाही; तो गरीबांच्या सहनशक्तीची परीक्षा घेणारा निर्दयी पहारेकरी बनला आहे.
उष्णतेची तीव्रता एवढी वाढली आहे की, लहान मुलं, वृद्ध, गर्भवती महिला आणि आजारी व्यक्तींसाठी हा काळ धोकादायक ठरत आहे. उष्माघात, चक्कर, थकवा आणि अचानक तब्येत बिघडण्याच्या घटनांमध्ये वाढ होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. प्रशासन नागरिकांना पाणी प्या, ताक प्या, लिंबूपाणी घ्या, हलक्या रंगाचे कपडे वापरा, टोपी घाला अशा सूचना देत आहे; पण वास्तव इतकं कठोर आहे की अनेकांच्या घरात पिण्याचं थंड पाणीही सहज उपलब्ध नाही. शहरातील एसी ऑफिसमध्ये बसणाऱ्यांना उन्हाची तीव्रता आकड्यांत दिसते, तर बांधकामावर काम करणाऱ्या मजुराला ती थेट अंगावर भाजून जाते. रस्ते कामगार, शेतमजूर आणि औद्योगिक क्षेत्रातील कर्मचारी यांना सकाळ-सायंकाळ काम करण्याचा सल्ला देण्यात आला असला, तरी रोजच्या मजुरीवर जगणाऱ्यांना वेळेपेक्षा पोटाची चिंता जास्त भेडसावत असते.
या वाढत्या तापमानाने केवळ माणूसच नाही, तर संपूर्ण व्यवस्था ताणली गेली आहे. आरोग्य विभागाला सतर्कतेच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत. प्राथमिक आरोग्य केंद्रांत ORS, औषधं आणि आपत्कालीन सुविधा तयार ठेवण्यात येत आहेत. ग्रामपंचायतींना सार्वजनिक ठिकाणी पाण्याची व्यवस्था करण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत. पण या सगळ्या तयारीतून एक मोठा प्रश्न पुन्हा समोर येतो — निसर्गाचा समतोल बिघडवून माणूस नेमकं कुठे चाललाय? काँक्रीटच्या जंगलांनी झाडं गिळली, नद्या सुकल्या आणि शहरांनी उष्णतेचे कारखानेच उभे केले. आता सूर्याचा प्रकोप वाढला की प्रशासन अलर्ट जारी करतं; पण निसर्गाशी केलेल्या अन्यायाची किंमत मात्र सामान्य नागरिकांनाच मोजावी लागते. पुढचे काही दिवस हा उन्हाचा कहर आणखी वाढणार असल्याने, स्वतःची काळजी घेणं हीच आता सर्वात मोठी जबाबदारी ठरणार आहे.