११४ वर्षांनंतर उष्णतेचा कहर; विदर्भ अक्षरशः धगधगला
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २७ मे २०२६ ।। यंदाच्या मे महिन्याने महाराष्ट्राला अक्षरशः भाजून काढले आहे. उन्हाळा आला की तापमान वाढते, हे लोकांनी आयुष्यभर पाहिले; पण यंदा सूर्याने जणू सूड उगवल्यासारखी आग ओकायला सुरुवात केली आहे. विदर्भातील रस्ते दुपारी ओस पडत आहेत, झाडांच्या सावल्या सुद्धा तापल्या आहेत आणि घरातील पंखे गरम वाऱ्याची फुंकर मारत असल्याची भावना नागरिक व्यक्त करत आहेत. राज्य शासनाच्या अधिकृत गॅझेटिअरमध्ये नोंद असलेला १९१२ सालचा विक्रम मोडण्याच्या उंबरठ्यावर यंदाचा मे महिना येऊन ठेपला आहे. Chandrapur येथे १६ मे १९१२ रोजी नोंदवलेले ४८.३ अंश सेल्सिअस तापमान अजूनही सर्वोच्च राहिले असले, तरी यंदा Brahmapuri येथे ४७.६ अंश तापमानाने राज्याचा जीव अक्षरशः काढला आहे.
उष्णतेच्या या तडाख्याने विदर्भात जनजीवन विस्कळीत झाले आहे. रस्त्यावरची वर्दळ दुपारी गायब होते, बाजारपेठा ओस पडतात आणि शेतकरीही उन्हाच्या झळांपासून बचावासाठी झाडांच्या सावलीचा आसरा घेताना दिसत आहेत. “हे ऊन नाही, अंगावर कोसळणारी आग आहे,” अशी भावना नागरिक व्यक्त करत आहेत. Nagpur, Akola, Amravati आणि Wardha या शहरांमध्ये सलग अनेक दिवस तापमान ४६ ते ४७ अंशांदरम्यान स्थिरावले आहे. भारतीय हवामान विभागाने काही भागांसाठी रेड आणि ऑरेंज अलर्ट जारी करत नागरिकांना दुपारी घराबाहेर न पडण्याचा सल्ला दिला आहे.
मे महिना हा नेहमीच उष्ण मानला जातो; पण यंदाची परिस्थिती भयावह असल्याचे हवामान अभ्यासक सांगत आहेत. गेल्या शंभर वर्षांच्या नोंदी तपासल्यानंतर असे दिसून आले की, यंदाच्या उन्हाने आधीचे अनेक विक्रम धुळीस मिळवले आहेत. विशेष म्हणजे, फक्त एका दिवसाचा नाही तर सलग आठ-दहा दिवसांचा तापमानाचा मारा सुरू आहे. त्यामुळे जमिनीतील ओलावा झपाट्याने कमी होत असून पाण्याच्या स्रोतांवरही परिणाम होऊ लागला आहे. ग्रामीण भागात विहिरी कोरड्या पडण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. दुसरीकडे शहरांमध्ये विजेचा वापर प्रचंड वाढल्याने वीज व्यवस्थेवरही ताण निर्माण झाला आहे.
दरम्यान, हवामान बदलाचा हा थेट इशारा असल्याची चर्चा तज्ज्ञांकडून सुरू झाली आहे. जंगलतोड, काँक्रीटची वाढती जंगले आणि बदलते वातावरण यामुळे महाराष्ट्रातील उन्हाळा दिवसेंदिवस अधिक भीषण होत असल्याचे स्पष्ट होत आहे. आजचा हा उकाडा केवळ त्रासदायक राहिलेला नाही; तो आरोग्य, शेती आणि अर्थव्यवस्थेसाठीही गंभीर इशारा बनला आहे. पुढील काही दिवसांत उष्णतेची लाट कायम राहणार असल्याने प्रशासनानेही सतर्कतेचे आदेश दिले आहेत. पण प्रश्न असा आहे की, सूर्याच्या या ज्वाळांपासून सामान्य माणसाने स्वतःचा बचाव करायचा तरी कसा?