अमेरिका-इराण संघर्षाच्या नव्या वळणाने तेल, व्यापार आणि जागतिक सुरक्षेची चिंता पुन्हा ऐरणीवर
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ३१ मे २०२६ ।। पश्चिम आशियाच्या वाळवंटात पुन्हा एकदा बारुदाचा वास दरवळू लागला आहे. एका बाजूला शांततेच्या चर्चांचे गोड बोल सुरू असताना दुसऱ्या बाजूला युद्धसज्जतेच्या गर्जना अधिक तीव्र होताना दिसत आहेत. अमेरिकेने इराणला कठोर अटींची आठवण करून देत लष्करी पर्याय अजूनही टेबलावर असल्याचे संकेत दिले आहेत. त्यामुळे आधीच अस्थिर असलेल्या आखाती प्रदेशात तणावाचे तापमान आणखी वाढले आहे. जगभरातील बाजारपेठा, तेल कंपन्या आणि राजनैतिक वर्तुळांचे लक्ष आता या संघर्षाकडे लागले आहे. कारण इथे उडालेली एक ठिणगी केवळ दोन देशांपुरती मर्यादित राहत नाही; तिचे पडसाद थेट जगाच्या अर्थकारणापर्यंत पोहोचतात.
या साऱ्या घडामोडींमध्ये सर्वाधिक चर्चेत आले आहे ते होर्मुज जलडमरूमध्य. जगातील मोठ्या प्रमाणावरील तेलवाहतूक या समुद्री मार्गातून होत असल्याने त्याला जागतिक अर्थव्यवस्थेची जीवनवाहिनी मानले जाते. या मार्गावर निर्माण झालेला तणाव म्हणजे अनेक देशांच्या अर्थचक्राला बसणारा धक्का ठरू शकतो. जहाजांवरील कारवाया, समुद्री हालचालींवरील निर्बंध आणि वाढती लष्करी उपस्थिती यामुळे व्यापारी क्षेत्रातही अस्वस्थता वाढली आहे. युद्धाच्या छायेत समुद्रही रणांगण बनू शकतो, याची जाणीव आता सर्वांना होऊ लागली आहे. त्यामुळे प्रत्येक हालचाल संशयाच्या नजरेने पाहिली जात असून, परिस्थिती आणखी बिघडू नये यासाठी राजनैतिक प्रयत्नांनाही वेग आला आहे.
विशेष म्हणजे संघर्षाच्या या वातावरणात दोन्ही बाजूंनी परस्परविरोधी संदेश दिले जात आहेत. एकीकडे युद्धाची भाषा, तर दुसरीकडे संवादाचे दरवाजे खुले असल्याचा दावा केला जात आहे. अशा परिस्थितीत सत्य नेमके कुठे आहे, हा प्रश्न अधिकच गुंतागुंतीचा बनतो. आंतरराष्ट्रीय संबंधांमध्ये अनेकदा हातात ऑलिव्हची फांदी आणि खिशात तलवार अशीच परिस्थिती असते. त्यामुळे शांततेच्या घोषणा होत असल्या तरी जमिनीवरील वास्तव वेगळेच चित्र रंगवत आहे. जगातील महासत्ता आणि प्रादेशिक शक्ती यांच्यातील हा संघर्ष केवळ सीमांपुरता मर्यादित नसून त्याचे परिणाम ऊर्जा, व्यापार, चलनबाजार आणि सुरक्षाव्यवस्थेवरही उमटू शकतात.
दरम्यान, या संघर्षाच्या सावटाखाली इस्रायल-लेबनॉन सीमेलगतच्या घडामोडींनीही चिंता वाढवली आहे. सीमाभागातील हालचाली, हवाई हल्ले आणि वाढती लष्करी चकमक यामुळे संपूर्ण प्रदेश एका मोठ्या अस्थिरतेच्या उंबरठ्यावर उभा असल्याचे चित्र दिसत आहे. जग अजूनही युद्धाच्या जखमांमधून पूर्णपणे सावरलेले नसताना नव्या संघर्षाच्या शक्यतेने अनेक देश धास्तावले आहेत. म्हणूनच आता प्रश्न फक्त अमेरिका, इराण किंवा इस्रायलचा राहिलेला नाही; प्रश्न आहे जागतिक स्थैर्याचा. पुढील काही दिवसांत राजनैतिक शह-काटशहाचे डाव रंगतील की रणगर्जना अधिक तीव्र होतील, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.