इंधन, अन्नधान्य, घरबांधणीपासून इलेक्ट्रॉनिक्सपर्यंत दरवाढीचे संकेत; रोजच्या जगण्याचा खर्च आणखी वाढणार
महाराष्ट्र २४ ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. १७ जून २०२६ ।। Impact of Rising Wholesale Inflation on Consumers: महागाई ही कधीच एकटी येत नाही; ती घराचा महिन्याचा अर्थसंकल्प, स्वयंपाकघर, प्रवास आणि भविष्यातील बचत या सगळ्यांवर एकाच वेळी धडक देते. आता पुन्हा एकदा त्याच संकटाची चाहूल लागली आहे. पश्चिम आशियातील युद्धाच्या धगीने जागतिक इंधनबाजार तापला आणि त्याचे चटके थेट भारतीय ग्राहकांच्या खिशाला बसू लागले आहेत. एप्रिल महिन्यात घाऊक महागाई तब्बल ९.६८ टक्क्यांवर पोहोचली असून ही पातळी अनेक वर्षांतील सर्वाधिक मानली जात आहे. पेट्रोलियम, नैसर्गिक वायू, रसायने आणि धातूंच्या वाढलेल्या किमतींनी उद्योगांचे खर्च वाढवले आहेत. उद्योगांवरील हा अतिरिक्त भार अखेर ग्राहकांच्या खिशातूनच वसूल होणार असल्याने आगामी काळात रोजच्या खर्चात मोठी वाढ होण्याची चिन्हे स्पष्ट दिसू लागली आहेत.
या पार्श्वभूमीवर केंद्र सरकारने महागाई मोजण्याच्या पद्धतीतही मोठा बदल केला आहे. तब्बल नऊ वर्षांनंतर महागाईचे आधारभूत वर्ष २०११-१२ वरून २०२२-२३ करण्यात आले आहे. यासोबतच महागाईच्या बास्केटमधील वस्तूंची संख्या ६९७ वरून ९५७ पर्यंत वाढवण्यात आली आहे. सौर, पवन आणि अणुऊर्जेचाही त्यात समावेश करण्यात आला आहे. याशिवाय प्रथमच उत्पादक मूल्य निर्देशांक (PPI) आणि बँकिंग, विमा, रेल्वे, हवाई वाहतूक, दूरसंचार यांसारख्या सात प्रमुख सेवा क्षेत्रांसाठी स्वतंत्र ‘सर्व्हिस पीपीआय’ जाहीर करण्यात आला आहे. बदललेल्या या मोजमापामुळे अर्थव्यवस्थेचे अधिक वास्तव चित्र समोर येणार असले, तरी ग्राहकांसाठी महत्त्वाचा मुद्दा एकच आहे—महागाईचा वेग कमी होण्याऐवजी वाढत चालला आहे.
महागाईचा हा फटका आता केवळ उद्योगांपुरता मर्यादित राहणार नाही. डिझेल महागल्याने मालवाहतूक खर्च वाढेल आणि त्याचा परिणाम बाजारातील जवळपास प्रत्येक वस्तूवर होईल. साबण, डिटर्जंट, शॅम्पू, प्लास्टिक वस्तू, रेडीमेड कपडे यांसारख्या दैनंदिन वापराच्या वस्तू महाग होण्याची शक्यता आहे. पोलाद आणि ॲल्युमिनियमच्या वाढत्या किमतींमुळे कार, दुचाकी, रेफ्रिजरेटर, एसी आणि इतर इलेक्ट्रॉनिक वस्तूंचे दर वाढू शकतात. घरबांधणीसाठी लागणारे स्टील, सिमेंट आणि बांधकाम साहित्य महागल्याने नवीन घर घेण्याचे स्वप्नही अधिक खर्चिक ठरणार आहे. याशिवाय भाजीपाला, धान्य आणि इतर खाद्यपदार्थांच्या किमतीही वाहतूक खर्चामुळे वाढण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
अर्थतज्ज्ञांच्या मते, पश्चिम आशियातील तणाव कमी झाल्याने कच्च्या तेलाच्या किमती काही प्रमाणात खाली आल्या असल्या, तरी घाऊक महागाई पूर्वीच्या सुमारे २.५ टक्क्यांच्या पातळीवर येण्यासाठी अजून बराच काळ लागू शकतो. सलग दुसऱ्या महिन्यात घाऊक महागाई ही किरकोळ महागाईपेक्षा खूप जास्त राहिल्याने आगामी महिन्यांत किरकोळ बाजारातही दरवाढीची लाट येण्याची शक्यता आहे. म्हणजेच पगार वाढण्यापूर्वी खर्च वाढण्याचा काळ पुन्हा एकदा समोर उभा ठाकला आहे. युद्ध हजारो किलोमीटर दूर असले, तरी त्याची किंमत अखेरीस भारतीय ग्राहकाला आपल्या खिशातूनच मोजावी लागणार, हेच या नव्या महागाईच्या आकडेवारीने पुन्हा अधोरेखित केले आहे.