गणेशोत्सवाआधी पुणे पोलिसांची ध्वनियंत्रणाची रंगीत तालीम; डीजे मंडळांना नियमांच्या चौकटीतच दणका द्यावा लागणार
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २१ ऑगस्ट २०२६ ।। गणपती बाप्पा येण्याआधीच पुण्यात डीजेचा आवाज कुणाच्या कानावर पडणार आणि कुणाच्या डोक्यावर आदळणार, याची रंगीत तालीम सुरू झाली आहे. गणेशोत्सव म्हटला की पुण्यात ढोल-ताशे, रोषणाई आणि डीजे यांचा जल्लोष आलाच. पण भक्तीचा आवाज आणि कानठळ्या बसवणारा कर्कशपणा यातील रेषा गेल्या काही वर्षांत इतकी पुसट झाली आहे की, आता पोलिसांनाही ‘आवाज किती?’ याचे उत्तर मशीनवर शोधावे लागत आहे. पुणे पोलिसांनी गुरुवारी पोलिस आयुक्तालयात विविध डीजे साउंड सिस्टिमची प्रत्यक्ष चाचणी घेतली. पोलिस आयुक्त अमितेश कुमार, सहआयुक्त संजय दराडे, वरिष्ठ अधिकारी आणि पुणे साउंड असोसिएशनचे प्रतिनिधी यावेळी उपस्थित होते. म्हणजे यंदा बाप्पाच्या मिरवणुकीत ‘आवाजाचा राजा कोण?’ यापेक्षा ‘नियम कोण पाळतो?’ याचीच खरी परीक्षा होणार आहे.
चाचणीत दोन बेस-दोन टॉप आणि चार बेस-चार टॉप अशा साउंड कॉन्फिगरेशनमुळे ध्वनीपातळीत नेमका काय फरक पडतो, हे तपासण्यात आले. त्याचबरोबर सध्या डीजे सिस्टिममध्ये वापरल्या जाणाऱ्या ‘प्रेशर मिड’कडे पोलिसांचे विशेष लक्ष राहिले. साउंड सिस्टिममधून निघणारा आवाज डेसिबल मॉनिटरवर मोजण्यात आला. विशेष शाखेचे पोलिस उपायुक्त प्रशांत अमृतकर यांनी स्पष्ट केले की, पर्यावरण आणि ध्वनीप्रदूषणाच्या कायद्यांनुसार ठरवलेल्या मर्यादांचे पालन व्हावे, यासाठी ही चाचणी घेण्यात आली असून साउंड सिस्टिमचे प्रकार आणि त्यातील बदलांचा अभ्यास करून पुढील निर्णय घेतला जाईल. थोडक्यात, डीजेवाल्यांनी आता ‘आमचा स्पीकर मोठा’ सांगण्याऐवजी ‘आमचा आवाज नियमात’ हे सिद्ध करण्याची तयारी ठेवावी.
‘प्रेशर मिड’ नेमके काय करते, हा प्रश्नही आता चर्चेत आला आहे. साउंड व्यवसायातील जाणकारांच्या मते, हे अतिरिक्त ड्रायव्हर युनिट असून त्याची रचना आणि सेटिंग चुकीची असेल तर आवाज अत्यंत कर्कश आणि त्रासदायक होऊ शकतो. मात्र प्रत्येक ‘प्रेशर मिड’ बेकायदेशीर किंवा घातक आहे, असा सरसकट निष्कर्ष काढणे योग्य नाही; योग्य फ्रिक्वेन्सी, नेटवर्क, कॅपॅसिटर आणि बॉक्समधील योग्य संयोजन महत्त्वाचे ठरते. पुणे साउंड असोसिएशननेही क्षमतेपेक्षा अधिक आवाज निर्माण करणाऱ्या अशा उपकरणांच्या वापराला विरोध दर्शवला आहे. दुसरीकडे, राष्ट्रीय हरित न्यायाधिकरणासमोर पुण्यातील गणेशोत्सवातील ध्वनिप्रदूषणाबाबत speaker संख्या आणि ध्वनीपातळी नियंत्रित करण्याच्या उपाययोजनांची चर्चा झाली आहे.
आता खरी गोष्ट काय? डीजे बंद करणे हा प्रश्न नाही; नियम मोडून डीजे वाजवणे हा प्रश्न आहे. महाराष्ट्रातील ध्वनीप्रदूषणाच्या नियमांनुसार सार्वजनिक ठिकाणी लाऊडस्पीकरसाठी परवानगी आवश्यक आहे आणि सार्वजनिक ठिकाणच्या ध्वनीची मर्यादा संबंधित परिसराच्या मानकापेक्षा १० डेसिबलने अधिक किंवा ७५ dB(A), यापैकी जी कमी असेल ती आहे. रात्री १० ते सकाळी ६ या वेळेत लाऊडस्पीकरवर सामान्यतः निर्बंध आहेत; सणांसाठी राज्य सरकार मर्यादित दिवसांची सशर्त सूट देऊ शकते. त्यामुळे पुणे पोलिसांची ही चाचणी केवळ डीजेवाल्यांची परीक्षा नाही; ती उत्सवप्रिय पुणेकरांच्या शहाणपणाचीही परीक्षा आहे. बाप्पाला आवाजाची नव्हे, भक्तीची गरज असते; कान फोडणारा डेसिबल म्हणजे भक्तीचा पुरावा नव्हे!