१ ऑक्टोबरपासून अनुदानित रिफिलसाठी बायोमेट्रिक आधार प्रमाणीकरण आवश्यक; कनेक्शन बंद होणार असल्याच्या चर्चेला अधिकृत पुष्टी नाही
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २९ सप्टेंबर २०२६ ।। घरातील गॅस सिलिंडर संपला की शेगडी थांबते; आता आधार प्रमाणीकरण बाकी असेल तर अनुदानित सिलिंडरची बुकिंग अडचणीत येऊ शकते. केंद्र सरकारच्या पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालयाने स्पष्ट केले आहे की १ ऑक्टोबर २०२६पासून घरगुती LPG रिफिल अनुदानासह नियंत्रित किरकोळ किमतीत बुक करण्यासाठी बायोमेट्रिक आधार प्रमाणीकरण (BAA) पूर्ण असणे आवश्यक आहे. सरकारच्या १९ सप्टेंबरच्या माहितीनुसार २७.४३ कोटी सक्रिय घरगुती LPG ग्राहकांपैकी ८९.९ टक्के, म्हणजेच २७.४३ कोटी ग्राहकांनी प्रमाणीकरण पूर्ण केले होते. हे प्रमाणीकरण डिलिव्हरीच्या वेळी, गॅस वितरकाच्या कार्यालयात किंवा संबंधित तेल विपणन कंपनीच्या मोबाइल अॅपवर करता येते. या प्रक्रियेचा उद्देश अनुदानाचा लाभ पात्र ग्राहकांपर्यंत पोहोचवणे, बनावट किंवा दुबार कनेक्शन शोधणे आणि घरगुती LPGचा व्यावसायिक वापर रोखणे हा असल्याचे मंत्रालयाने स्पष्ट केले आहे. त्यामुळे ‘आधार व्हेरिफिकेशन नाही केले तर कनेक्शनच बंद’ अशी भीती पसरवण्यापेक्षा १ ऑक्टोबरपासून अनुदानित रिफिलच्या बुकिंगवर होणारा परिणाम हा महत्त्वाचा मुद्दा आहे.
LPG ग्राहकांसाठी आणखी एक महत्त्वाची बाब म्हणजे e-KYC आणि बायोमेट्रिक आधार प्रमाणीकरण या प्रक्रियांना एकच समजणे योग्य नाही. तेल कंपन्यांनी आधार-आधारित e-KYCची मोहीम राबवली आहे. यामागे ग्राहकांचे रेकॉर्ड अद्ययावत करणे, वास्तविक लाभार्थी ओळखणे आणि दुबार किंवा अपात्र कनेक्शन शोधणे हे उद्देश आहेत. दरम्यान, ३० सप्टेंबरपर्यंत e-KYCची अंतिम मुदत असल्याचे काही वृत्तांत प्रसिद्ध झाले आहेत; मात्र केंद्राच्या ताज्या अधिकृत निवेदनात यापेक्षा स्पष्टपणे १ ऑक्टोबरपासून BAA अनिवार्य असल्याचे नमूद आहे. त्यामुळे ग्राहकांनी केवळ ‘डेडलाइन आहे की नाही’ यावर चर्चा करण्यापेक्षा आपल्या कनेक्शनवर बायोमेट्रिक आधार प्रमाणीकरण पूर्ण झाले आहे का, हे तपासणे अधिक सुरक्षित आहे. विशेष म्हणजे सरकारने ग्राहकांना आधी ३० जूनपर्यंत BAA पूर्ण करण्यास सांगितले होते आणि त्यानंतर ३१ जुलै, ७ ऑगस्ट, १५ ऑगस्ट, २३ ऑगस्ट, ३१ ऑगस्ट, ७ सप्टेंबर आणि अखेरीस १४ सप्टेंबरपर्यंत मुदतवाढ दिली. १९ सप्टेंबरपर्यंतही १० टक्क्यांहून अधिक सक्रिय ग्राहकांचे प्रमाणीकरण बाकी होते. म्हणजेच सरकारने ग्राहकांना संधी दिली आहे; पण आता नियमाच्या अंमलबजावणीची तारीख जवळ आली आहे.
याचा दुसरा पैलू म्हणजे उज्ज्वला योजनेतील लाभार्थ्यांची संख्या. उपलब्ध अधिकृत आकडेवारीनुसार मे २०२६पर्यंत प्रधानमंत्री उज्ज्वला योजनेअंतर्गत १०.५७ कोटींपेक्षा अधिक LPG कनेक्शन देण्यात आले आहेत. त्यामुळे ‘१०.६३ कोटींवरून १०.५७ कोटी लाभार्थी झाले’ या आकड्याचा अर्थ सहा लाख लोकांचे कनेक्शन केवळ e-KYCमुळे रद्द झाले, असा निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही. अधिकृत आकडेवारीत PMUY कनेक्शनची संख्या आणि सक्रिय घरगुती LPG ग्राहकांची संख्या वेगवेगळी आहे. सरकारच्या माहितीनुसार २०२६मध्ये देशातील एकूण LPG कनेक्शनची संख्या ३३.३९ कोटींवर पोहोचली आहे. त्यामुळे LPG ग्राहकांनी अफवांपेक्षा अधिकृत स्थिती तपासणे गरजेचे आहे. १ ऑक्टोबरपासून अनुदानित दरातील रिफिलसाठी BAA आवश्यक आहे; मात्र आधार प्रमाणीकरण झाले नाही म्हणून LPG कनेक्शन थेट बंद होईल, अशी अधिकृत घोषणा सध्या उपलब्ध नाही. घरात गॅस हवा असेल तर कागदपत्रांच्या खेळाकडे दुर्लक्ष करून प्रमाणीकरणाची स्थिती वेळेत तपासणे, एवढे मात्र ग्राहकांच्या हिताचे आहे.