ऐतिहासिक इराणी कॅफेच्या स्वयंपाकघरातील गंभीर स्वच्छता त्रुटी समोर; FDAने FSSAI परवाना निलंबित करून अन्ननिर्मिती आणि विक्री थांबवण्याचे आदेश दिले
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. २९ सप्टेंबर २०२६ ।। मुंबईच्या खाद्यसंस्कृतीत वर्षानुवर्षे आपले स्थान टिकवून ठेवलेल्या काळबादेवीतील प्रसिद्ध **कयानी अॅण्ड कंपनी (Kyani & Co.)**च्या स्वयंपाकघरात स्वच्छतेचे नियम अक्षरशः कागदावरच असल्याचे अन्न व औषध प्रशासनाच्या (FDA) तपासणीत समोर आले आहे. २७ सप्टेंबर रोजी FDAच्या पथकाने या आस्थापनाची अचानक तपासणी केली. या तपासणीत अन्न तयार करण्याच्या आणि साठवणुकीच्या ठिकाणी उंदरांची विष्ठा, मृत झुरळे आणि मोठ्या प्रमाणावर जिवंत माश्या आढळल्याचे FDAच्या निष्कर्षांवर आधारित वृत्तांत नमूद आहे. परिसरात मांजरींचा वावरही आढळला. सर्वांत धक्कादायक बाब म्हणजे एका रेफ्रिजरेटरमध्ये मोठ्या प्रमाणात रक्त साचलेले आढळल्याची नोंद करण्यात आली. अन्नपदार्थ तयार होणाऱ्या जागेची ही अवस्था असेल, तर बाहेरून चविष्ट दिसणाऱ्या पदार्थांच्या मागे स्वच्छतेचा कोणता चेहरा दडला आहे, हा प्रश्न आता ग्राहकांनी विचारायचा की नाही, इतपत परिस्थिती गंभीर आहे. महाराष्ट्र FDAने या तपासणीनंतर कयानी अॅण्ड कंपनीचा FSSAI परवाना निलंबित केला असून अन्नपदार्थांची निर्मिती, प्रक्रिया, साठवणूक, विक्री आणि वितरण थांबवण्याचे निर्देश दिले आहेत.
तपासणीदरम्यान केवळ कीटक किंवा उंदरांच्या अस्तित्वाची बाब नव्हती, तर अन्न हाताळणीच्या मूलभूत नियमांकडेही दुर्लक्ष झाल्याचे अधिकाऱ्यांना आढळले. अन्न प्रक्रिया विभागात सांडपाण्याचे मॅनहोल उघडे असल्याचे, कच्चे आणि तयार अन्नपदार्थ अस्वच्छ जमिनीवर ठेवण्यात आल्याचे तसेच कच्चे पीठ छापील वर्तमानपत्राने झाकून ठेवले असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. अंडी, मटण आणि शिजवलेले पदार्थ योग्य पद्धतीने वेगळे न ठेवणे हीदेखील गंभीर बाब आहे. स्वयंपाकघरातील कर्मचाऱ्यांकडून आवश्यक स्वच्छता साधने, ग्लोव्हज आणि हेडनेटचा वापर होत नसल्याचेही तपासणीत आढळल्याचे वृत्त आहे. अन्नसुरक्षा नियम हे ग्राहकांच्या ताटापर्यंत पोहोचणाऱ्या प्रत्येक घासाचे संरक्षण करण्यासाठी असतात; त्यांना ‘जुनी पद्धत’, ‘व्यवसायाची घाई’ किंवा ‘ग्राहकांना काही होत नाही’ अशा सबबींच्या कचरापेटीत टाकता येत नाही. विशेषतः दीर्घ इतिहास असलेल्या खाद्य आस्थापनाकडून स्वच्छतेची अपेक्षा अधिक असते. FDA आयुक्त **तुक तुकaram Mundhe यांच्या नेतृत्वाखाली महाराष्ट्रात सुरू असलेल्या तपासणी मोहिमेत यापूर्वीही अनेक खाद्य आस्थापनांवर परवाना निलंबनाची कारवाई झाली आहे.
कयानी अॅण्ड कंपनीवरील कारवाई ही केवळ एका प्रसिद्ध कॅफेच्या परवान्यावरची सरकारी सही नाही; ती मुंबईच्या खाद्यव्यवसायाला दिलेली स्पष्ट सूचना आहे. ग्राहक पैसे देतो ते पदार्थासाठी, पण त्याबरोबर त्याला स्वच्छता आणि सुरक्षिततेचा अधिकारही मिळतो. किचनमध्ये उंदीर, झुरळे, माश्या किंवा अस्वच्छ साठवणूक आढळत असेल, तर बाहेरच्या आकर्षक वातावरणाचा उपयोग काय, हा प्रश्नच आहे. FDAने निलंबनाच्या काळात अन्नसंबंधित सर्व कामकाज बंद ठेवण्याचे आदेश दिले आहेत. या कारवाईनंतर आस्थापनाला नियमांचे पालन करून आवश्यक सुधारणा कराव्या लागतील आणि पुढील प्रक्रिया FDAच्या नियमानुसार होईल. महाराष्ट्रातील FDAच्या अलीकडील मोहिमेत स्वच्छता, कीटकनियंत्रण, अन्नसाठवणूक, ड्रेनेज आणि कर्मचाऱ्यांच्या आरोग्यविषयक नियमांचे उल्लंघन आढळल्यास परवाने निलंबित केले जात असल्याचे दिसते. त्यामुळे ‘नाव मोठे, म्हणून नियम वेगळे’ असा कोणताही विशेष सवलतीचा दर खाद्यव्यवसायाला मिळणार नाही, हा या कारवाईचा सर्वांत स्पष्ट संदेश आहे. ग्राहकाच्या ताटात पोहोचणाऱ्या अन्नाची किंमत मेन्यूवर लिहिलेली असते; पण त्याची सुरक्षितता ही कायद्याने ठरवलेली जबाबदारी आहे.