FAO निर्देशांक सप्टेंबरमध्ये १३६ अंकांवर; हवामान संकट, ब्लॅक सी आणि होर्मुझमधील वाहतूक अडथळ्यांचा बाजारावर दबाव
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दि. ३ ऑक्टोबर २०२६ ।। जगाला भाकरीची चिंता असताना बाजार मात्र आकड्यांची भाषा बोलत आहे. संयुक्त राष्ट्रांच्या अन्न व कृषी संघटनेचा (FAO) फूड प्राइस इंडेक्स सप्टेंबर २०२६ मध्ये १३६.० अंकांवर पोहोचला, ऑगस्टच्या सुधारित १३४.० अंकांच्या तुलनेत १.५ टक्के वाढ झाली. गेल्या वर्षीच्या सप्टेंबरच्या तुलनेत हा निर्देशांक ५.८ टक्क्यांनी अधिक असून नोव्हेंबर २०२२ नंतरचा हा सर्वोच्च स्तर आहे. धान्य, वनस्पती तेल आणि साखरेच्या आंतरराष्ट्रीय किमती वाढल्याने एकूण निर्देशांक वर गेला आहे. म्हणजेच ‘महागाई’ हा शब्द आता केवळ बाजारपेठेतील चर्चेचा विषय राहिलेला नसून जगाच्या स्वयंपाकघरापर्यंत पोहोचणारा आर्थिक इशारा बनला आहे. मात्र, FAOचा निर्देशांक हा आंतरराष्ट्रीय खाद्यपदार्थांच्या किमती मोजतो; तो भारतातील किरकोळ अन्नधान्य महागाईचा थेट मापक नाही.
या वाढीमागे हवामान आणि युद्धजन्य वाहतूक अडथळे एकत्र काम करत आहेत. FAOने सप्टेंबरच्या अहवालात प्रतिकूल हवामान आणि वाहतूक व्यवस्थेतील अडथळ्यांना प्रमुख कारणे ठरवले आहे. विशेषतः ब्लॅक सी परिसरातील व्यापारातील अडथळ्यांमुळे गहू आणि इतर धान्यांच्या उपलब्धतेवर दबाव निर्माण झाला. सप्टेंबरच्या सुरुवातीला गव्हाच्या वायदे किमती तीन वर्षांतील उच्चांकावर गेल्याचे FAOने नमूद केले आहे. दुसरीकडे, साखरेच्या पुरवठ्याबाबतही हवामानामुळे चिंता वाढली असून आंतरराष्ट्रीय साखरेच्या किमती १८ महिन्यांच्या उच्चांकावर गेल्या. एल निनोशी संबंधित हवामान परिस्थिती आशिया आणि इतर प्रमुख उत्पादक प्रदेशांतील उत्पादनाच्या अंदाजांवर परिणाम करत असल्याचे FAOच्या आधीच्या अहवालांतही नमूद झाले आहे.
त्यातच स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ आणि ब्लॅक सी येथील वाहतूक अडथळ्यांनी ऊर्जा, मालवाहतूक आणि अन्नबाजारावर अतिरिक्त दबाव आणला आहे. FAOचे मुख्य अर्थतज्ज्ञ मॅक्सिमो टोरेरो यांनी हवामान धक्के, ऊर्जा आणि वाहतूक खर्च तसेच व्यापारातील अडथळे कायम राहिल्यास त्याचा परिणाम ग्राहकांच्या खाद्यकिमतींवर होऊ शकतो, असे स्पष्ट केले आहे. मात्र ‘जगात उपासमारीचे संकट निश्चित’ असा निष्कर्ष सध्याच्या आकडेवारीतून काढता येत नाही. FAOने २०२६ मधील जागतिक धान्य उत्पादन २.९७९ अब्ज टन राहण्याचा अंदाज व्यक्त केला असून ते विक्रमी पातळीखाली असले तरी दुसऱ्या क्रमांकाचे उच्च उत्पादन ठरू शकते. त्यामुळे संकटाची घंटा वाजली आहे; पण उपासमारीचा निर्णय अजून बाजाराच्या हातात नाही—पुरवठा, हवामान आणि युद्ध यांची पुढची चाल महत्त्वाची ठरणार आहे.