दिवाळीत सुट्ट्या पैशांची चणचण भासणार असल्याचा व्हॉट्सॲपवरील दावा खोटा; RBI चा स्पष्ट खुलासा, तिजोरीत सर्व मूल्यांच्या नोटांचा पुरेसा साठा
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। दिवाळीचा सण, बाजारपेठेतील गर्दी आणि खरेदीचा उत्साह अशा वातावरणात दहा, वीस आणि पन्नास रुपयांच्या नोटा मिळणार नसल्याची बातमी पसरवून नागरिकांच्या खिशात विनाकारण धडकी भरवण्यात आली आहे. व्हॉट्सॲपवर फिरणाऱ्या एका कथित रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) परिपत्रकाने ग्राहकांमध्ये संभ्रम निर्माण केला. दिवाळीच्या काळात लहान मूल्यांच्या नोटांचा तुटवडा जाणवणार असून, त्याऐवजी यूपीआय, डेबिट-क्रेडिट कार्ड आणि नेट बँकिंगचा वापर करावा, असा या संदेशाचा सूर आहे. विशेष म्हणजे या बनावट परिपत्रकावर आरबीआयचे नाव, अधिकृत लोगो आणि गव्हर्नरची कथित स्वाक्षरी वापरण्यात आली आहे. त्यामुळे संदेशाला सरकारी आदेशाचे स्वरूप देण्याचा प्रयत्न झाला. किराणा दुकानापासून भाजीविक्रेत्यापर्यंत आणि फुलांच्या बाजारापासून मिठाईच्या दुकानापर्यंत रोख पैशांचा वापर करणाऱ्या सामान्य ग्राहकांना या दाव्यामुळे चिंता वाटणे स्वाभाविक आहे. मात्र, सोशल मीडियावर लोगो दिसला म्हणजे तो आदेश खरा ठरत नाही. अफवेला अधिकृत शिक्का लावण्याची ही नवी चलाखी असून, तिचा फटका थेट सामान्य नागरिकांच्या विश्वासाला बसतो.
या अफवेचा पर्दाफाश करत केंद्र सरकारच्या प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरोच्या (PIB) फॅक्ट चेक विभागाने दोन नोव्हेंबर रोजी ‘एक्स’वर स्पष्ट केले की, हा दावा पूर्णपणे खोटा आहे. आरबीआयने दहा, वीस आणि पन्नास रुपयांच्या नोटांच्या उपलब्धतेबाबत कोणतीही कमतरता जाहीर केलेली नाही. उलट, रिझर्व्ह बँकेने बनावट परिपत्रकाबाबत इशारा देत सर्व मूल्यांच्या नोटांचा पुरेसा साठा आपल्या तिजोऱ्यांमध्ये आणि चलन पेट्यांमध्ये उपलब्ध असल्याचे स्पष्ट केले आहे. त्यामुळे दिवाळीत रोख रक्कम मिळणार नाही, म्हणून बँकांकडे धाव घेण्याची किंवा पैसे काढण्याची आवश्यकता नाही. व्हायरल संदेशात २७ ऑक्टोबर २०२६ ही तारीख आणि परिपत्रक क्रमांक वापरून विश्वासार्हतेचा बनाव करण्यात आला होता. डिजिटल व्यवहार वाढत आहेत, म्हणून लहान नोटांची छपाई बंद किंवा कमी केली जात आहे, हा दावाही आरबीआयने केलेला नाही. बनावट कागदपत्र तयार करून लोकांमध्ये भीती पसरवण्याचा हा प्रकार गंभीर आहे.
या प्रकरणातून सोशल मीडियावरील माहितीची शहानिशा करण्याची गरज अधोरेखित झाली आहे. सुट्ट्या पैशांची गरज अधिक असते. फेरीवाले, छोटे दुकानदार, रिक्षाचालक, भाजीविक्रेते आणि रोजच्या व्यवहारांसाठी रोख रकमेवर अवलंबून असलेले नागरिक यांच्यासाठी दहा, वीस आणि पन्नास रुपयांच्या नोटा महत्त्वाच्या आहेत. अशा वेळी तुटवड्याची अफवा पसरवणे म्हणजे बाजारात घबराट निर्माण करण्याचा प्रयत्न होय. आरबीआयने नागरिकांना अधिकृत संकेतस्थळ आणि माध्यमांवरील माहितीलाच प्राधान्य देण्याचे आवाहन केले आहे. PIB फॅक्ट चेकनेही अप्रमाणित संदेश पुढे पाठवू नका, असा सल्ला दिला आहे. त्यामुळे व्हॉट्सॲपवर आलेला प्रत्येक संदेश सत्य मानण्याऐवजी त्याची खातरजमा करणे आवश्यक आहे. नोटा संपणार नाहीत; मात्र अफवांचा साठा कमी करण्याची जबाबदारी प्रत्येक नागरिकाची आहे. दिवाळीचा आनंद अफवांच्या अंधारात हरवू देऊ नका.