चढ्या दरांनी ग्राहकांची पाठ फिरवली; २०२६ मध्ये सोन्याची मागणी सहा वर्षांच्या नीचांकी पातळीवर जाण्याचा वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलचा अंदाज, दागिने आणि गुंतवणूक दोन्हींची खरेदी घटली
महाराष्ट्र २४ ।। ऑनलाईन ।। विशेष प्रतिनिधी ।। Gold Purchase Rate: भारतीयांच्या घरात सोन्याला केवळ दागिन्याचे नव्हे, तर प्रतिष्ठा, सुरक्षितता आणि संकटकाळातील आधाराचे स्थान आहे. मात्र यंदा सोन्याच्या झळाळीपेक्षा त्याच्या किंमतींचाच अधिक धसका ग्राहकांनी घेतला आहे. सोन्याचे भाव गगनाला भिडल्याने सर्वसामान्यांनी खरेदीकडे पाठ फिरवली असून, २०२६ मध्ये भारतातील सोन्याची एकूण मागणी सुमारे ६५० मेट्रिक टनांपर्यंत घसरण्याचा अंदाज वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलने (WGC) व्यक्त केला आहे. हा आकडा प्रत्यक्षात आल्यास कोरोना महासाथीच्या २०२० नंतरची सर्वात कमी मागणी ठरेल. WGC च्या भारतीय व्यवसायाचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी सचिन जैन यांनी रॉयटर्सला दिलेल्या माहितीनुसार, पहिल्या नऊ महिन्यांतील दागिन्यांच्या मागणीतील घसरणीचा वार्षिक खरेदीवर परिणाम होणार आहे. सोन्याचे भाव वाढले की ग्राहकांची क्रयशक्ती मात्र जादूने वाढत नाही, हे बाजारपेठेने पुन्हा दाखवून दिले आहे. एकेकाळी लग्नकार्य, सण आणि बचतीसाठी सहज होणारी सोन्याची खरेदी आता अनेक कुटुंबांसाठी आर्थिक गणित बिघडवणारा खर्च ठरत आहे. त्यामुळे सोन्यापासून दुरावा हा केवळ आवडीचा प्रश्न राहिलेला नसून, महागाईने निर्माण केलेली आर्थिक अपरिहार्यता बनत आहे.
सप्टेंबरअखेरच्या तिमाहीतील आकडेवारीने या घसरणीवर शिक्कामोर्तब केले आहे. जुलै ते सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत भारतातील सोन्याची मागणी मागील वर्षाच्या तुलनेत २९ टक्क्यांनी घटून १६२.५ मेट्रिक टनांवर आली. दागिन्यांची मागणी २० टक्क्यांनी कमी होऊन ९९.९ टनांवर, तर सोन्याची नाणी आणि बारमधील गुंतवणूक ४० टक्क्यांनी घसरून ५५ टनांवर आली. पहिल्या नऊ महिन्यांत एकूण मागणी १२ टक्क्यांनी घटून ४४३.९ टन झाली. मात्र या घसरणीतील महत्त्वाचा विरोधाभास असा की, सोन्याचे प्रमाण कमी खरेदी झाले तरी खर्च वाढला. पहिल्या नऊ महिन्यांत सोन्यावरील खर्च ३८ टक्क्यांनी वाढून ६,६८८ अब्ज रुपयांवर पोहोचला. म्हणजे ग्राहक कमी सोने घेऊनही अधिक पैसे मोजत आहेत. महागाई, इराण युद्धानंतर वाढलेला जीवनावश्यक वस्तूंचा खर्च आणि सोन्याचे चढे दर यामुळे कुटुंबांचे अर्थकारण दबावाखाली आले आहे. ग्रामीण भारताची चिंता अधिक गंभीर आहे. देशातील निम्म्याहून अधिक सोन्याची मागणी ग्रामीण भागातून येते. मात्र २०२६ मधील दशकाहून अधिक काळातील नीचांकी मान्सून पावसामुळे शेती उत्पादन आणि शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नावर परिणाम झाला आहे. उत्पन्न घटले की सोन्याच्या खरेदीला कात्री लागणे स्वाभाविक आहे.
तरीही दिवाळी, धनत्रयोदशी आणि लग्नसराईमुळे डिसेंबर तिमाहीत मागणीला काहीसा आधार मिळण्याची अपेक्षा सचिन जैन यांनी व्यक्त केली आहे. मात्र सणासुदीचा मुहूर्त असला म्हणून ग्राहकांच्या खिशात पैसा निर्माण होत नाही. सोन्याचे दर परवडत नसल्याने अनेक ग्राहक कमी वजनाचे दागिने घेण्यास किंवा खरेदी पुढे ढकलण्यास प्राधान्य देत आहेत. दुसरीकडे, सप्टेंबर तिमाहीत भारताची निव्वळ सोन्याची आयात ४६ टक्क्यांनी घसरून ११४.१ टनांवर आली. आयात शुल्कवाढीनंतर अनौपचारिक मार्गाने सोन्याची आवक वाढल्याचे सचिन जैन यांनी नमूद केले आहे. त्यामुळे अधिकृत आयात घटली म्हणजे देशातील सोन्याचा पुरवठा तितक्याच प्रमाणात कमी झाला, असे समजणे चुकीचे ठरेल. WGC च्या अहवालानुसार, सोन्याच्या बाजारपेठेत मागणीचे स्वरूप बदलत आहे; मात्र किंमतींचा दबाव कायम आहे. सोन्याची किंमत वाढणे गुंतवणूकदारांसाठी आनंदाची बातमी असेल; पण दागिने घेऊ इच्छिणाऱ्या सामान्य कुटुंबासाठी ती चिंतेची घंटा आहे. सोन्याची झळाळी कायम असली, तरी ती खरेदी करण्याची ऐपत मात्र कमी होत चालली आहे.